Video ingesloten

World behind curtains
(Strange Attractors Audio house SAAH 071 /Clear Spot)

Yair Yona is een in London geboren Israeliet, die gefascineerd raakte door de Britse gitaarfolk van wijlen Bert Jansch en gelijkgestemden als John Fahey. Zijn solodebuut Remember was een opvallend album, waarop Yona de fingerpickingstijl vermengde met vrije improvisatie en freaky sounds. Opvolger World behind curtains is toegankelijker, zonder afbreuk te doen aan Yona’s eigenzinnigheid en creativiteit. Improvisatie, vreemde toegevoegde geluidscreaties ontbreken ook ditmaal niet, maar de composities zijn melodischer. Ronduit fraai is It’s not the heat (it’s the humidity), een ode aan Bert Jansch. Yona wordt begeleid door gastmusici op viool, piano en viola. Ondanks de inspiratie klinkt de daaropvolgende track This one’s for you Glenn meer als een echte Jansch compositie. Deze echter is toegeschreven aan een andere gitaarheld van Yona, Glenn Jones. Het wordt op de twaalfsnarige gitaar gespeeld. De soli zijn afkomstig van gastmusici op French horn en glockenspiel. Ziehier de eigen, afwijkende weg die Yona voor zijn muziek baant. De verwijzing in de titel Kottke and the Orchids zegt genoeg. Yona bewijst goed geluisterd te hebben naar de meester, maar ook hier opnieuw geldt dat hij niet domweg imiteert maar creëert. Yona’s Oosterse achtergrond hoor je enigszins terug in Mad about you, een opzwepend nummer met verstilde passages en een haast klassiek middenstuk, dat uitmondt in een heftige climax, waarna het stuk een reprise met variatie krijgt. World behind curtains is zonder meer een heel afwisselend en toch coherent album, met gitaarmuziek die nergens verveelt!

Never have I loved like this before

(Acoustic Music 319.1497.2)

Matt Epp is een jonge Canadese singer/songwriter die zichzelf op akoestisch gitaar begeleidt. Hij brengt tamelijk ongepolijste introverte folky liedjes, die zeer sober worden uitgevoerd. Simpel en authentiek is zijn devies. Een loffelijk uitgangspunt, maar het dreigt daardoor soms wel wat saai te worden.

Ray Cooper a.k.a.Chopper heeft aangekondigd dat hij op 23 februari 2013 zijn laatste concert met Oysterband zal spelen. Na 24 jaar constant touren ziet hij nieuwe uitdagingen aan de horizon. Cooper heeft ontdekt dat hij zelf graag lead wil zingen en gaat daarom solo verder. Zijn eerste solo-album Tales of love, war and death by hanging, was een eerste probeersel om te ondervinden of een solocarrière voor hem is weggelegd. Cooper gaat zichzelf begeleiden op gitaar en op cello. Zijn laatste optreden met Oysterband is tevens het laatste concert in de succesvolle reeks waarin Oysterband, na jaren, weer samen tourt met June Tabor. Cooper heeft Engeland al verlaten en woont tegenwoordig in Zweden. In 2013 gaat hij touren door Engeland, Duitsland en Denemarken.   

Video ingesloten

Tamm ha tamm, 30 ans de scene

(Coop Breizh CD1059)

De Bretonse gitarist Soig Siberil staat dit jaar 30 jaar op de planken. Platenlabel Coop Breizh viert dat met de uitgave van een dubbelcd, waarop nummers uit cd’s die de afgelopen 20 jaar verschenen. De oudste opnamen komen uit het debuut solo-album Digor, het jongste is de nieuwe, onuitgegeven titeltrack met Jamie McMenemy (bouzouki) en Karl Gouriou (sax). Er ontbreekt dus een periode waarin groepswerk met Gwerz, Kornog, Orion, Den, Kemia, Celtic fiddle festival plaatsvond, en andere samenwerkingen, zoals Les ours du scorff en zijn eerste opnamen met Sked uit 1976. En daarmee is die 30 jaar ineens 36 jaar geworden!. Rechten van composities en wellicht de nadruk op het solowerk maken dat het dus geen volledig carriëre overzicht betreft. Desondanks is Tamm ha tamm een fraaie terugblik, waaruit de veelzijdigheid en de klasse van de Bretonse gitarist blijkt. Wat in dat overzicht vooral opvalt is de lyrische, vloeiende en melodische wijze van spelen. Zeer knappe harmonieën, waarbij de melodielijn centraal staat, maar de verpakking even fraai is. Toch ook prikkelende jigs en reels en ritmisch gedreven composities, soms niet vreemd van wat vrijheden, maar altijd de melodie voorop. Mooi om zo de ontwikkeling te volgen van de meestersnarenplukker. Zijn veelziidigheid komt naar boven uit de diverse combinaties: met eerder genoemde McMenemy en Gouriou, zangeres Nolwenn Korbell, zanger Lors Jouin of doedelzakspeler Cedric Le Bozec. Prima alternatief voor diegenen die niet alle cd’s van Siberil in huis willen halen.

Penguin eggs is de enige studio-opname van Nic Jones die op cd verkrijgbaar is. Het is tevens de laatste officiële plaat die de zanger-violist-gitarist en arrangeur maakte. Niet alleen daarom is het uit 1980 stammende werkstuk een waar meesterwerk. Het repertoire van de alom geroemde Brit is echter veel omvattender. In deze aflevering van Meesterwerk het verhaal achter, voor, na en over Penguin eggs.

Het relaas na Penguin eggs is kort, krachtig en droevig. Het is februari 1982. Nic Jones is op de terugweg naar huis in Doddington, Cambridgeshire na een optreden in de Glossop Folk club. De nachtelijke autorit, zo vaak uitgevoerd, eindigt dit maal desastreus. De gevolgen van het ernstige ongeval zijn onomkeerbaar. Jones komt gekreukt en letterlijk gebroken uit het wrak. Na 8 maanden gehospitaliseerd te zijn geweest, mag hij uiteindelijk naar huis. De diverse gebroken lichaamsdelen zijn geheeld, maar de hersenbeschadiging veroorzaakt blijvende fysieke beperkingen en coördinatiestoornissen. Jones is niet langer in staat gitaar en viool te spelen en te zingen. Eind 1982 komt zo een definitief einde aan de carrière van een van Engelands meest interessante folkmuzikanten.

Twee jaar eerder verscheen zijn laatste en wellicht beste album Penguin eggs. De geschiedenis van voor die opname is eenvoudig, maar krijgt door het ongeval in 1982 een bizarre context. Met oude schoolvrienden begint Jones in 1964 de formatie The Halliard en toert daarmee tot in 1968. Ze nemen twee albums op die beiden in 1967 verschijnen: It’s The Irish In Me en The Halliard and Jon Raven. (In 2005 verschijnen twee albums -Broadside songs en The last goodnight- en een songbook met oude niet eerder uitgebrachte studio-opnamen, aangevuld met recente opnamen op Jones’ eigen label). Na het uiteenvallen van The Halliard besluit Jones een solocarrière op te bouwen. Er volgen vier albums: Ballads and Songs (1970), Nic Jones (1971), The Noah’s Ark Trap (1977) en From the Devil to a Stranger (1978). De eerste twee zijn nog vrij traditionele en conventionele albums, waarop Jones’ zang wat te voorzichtig en accuraat klinkt.
Op The Noah’s ark trap laat hij bevriende gastmusici meespelen en smeedt hij de songs aaneen door tracks in elkaar te laten overlopen. Zo ontstaat het effect van een concept album. Tussendoor doet Jones veel sessiewerk voor onder andere Shirley Collins, June Tabor, Silly Sisters, Peter Bellamy, Richard Thompson, Chris Foster en hij vormt in 1978 een gelegenheidsgroep, Bandoggs, met Chris en Pete Coe en Tony Rose. Alle soloalbums verschijnen op het Trailer label van Bill Leader. Als dat label eind jaren zeventig stopt met uitbrengen van nieuw materiaal, moet Jones op zoek naar een andere maatschappij. Dat wordt Topic records, waarop dus Pinguin eggs verschijnt. Later koopt Dave Bulmer, muzikant, producer, uitgever, etc, de rechten van de backcatalogus van de Trailer albums. Sindsdien weigert hij categorisch en ondanks vele vele smeekbeden om maar één noot van de verloren albums her uit te geven. Triest voor de muziekgeschiedenis. Het verklaart waarom het oude werk van Nic Jones niet meer verkrijgbaar is. Tenzij je in een tweedehands elpeewinkel nog een vinylexemplaar tegenkomt. Gauw kopen dan! Voor de creatieve geest achter dit fraais is het helemaal zuur. Jones, levend van een invalidenuitkering, mist zo vele extra inkomsten en royalities.

De ingrediënten: gitaar, zang en compositie

Penguin eggskomt uit in 1980. Het album laat een muzikant op het hoogtepunt van zijn carrière horen. Het begint al bij de uitgekiende songselectie. Jones wist als geen ander overal songs vandaan te halen. Vaak waren dat minder bekende liederen. En als ze al enige bekendheid genoten, gaf hij er zijn eigen kenmerkende draai aan. Juist dat is een van de redenen dat folkmuzikanten nog steeds teruggrijpen en verwijzen naar de bewerkingen van Nic Jones. Maar er is meer, zoals zanger-gitarist John Wesley Harding vertelt.

Nic Jones en John Wesley Harding

De Amerikaanse folkzanger nam in 1999 een zeer fraai en integer tributealbum Trad Arr Jones op. “Nic Jones heeft mijn benadering naar folksongs veranderd. Ik kende de geijkte Britse folk van bijvoorbeeld Bert Jansch, Steeleye Span en Fairport Convention. Door opnamen van collega’s die een lied van Nic Jones brachten, ben ik op zoek gegaan naar werk van die man. Zo kwam ik uit bij Penguin eggs. Er ging een wereld voor mij open. Het zijn niet eens zozeer de ballads op zich, maar zijn manier van werken, benaderen en presenteren. Hij is een meester in de sequence van een album. Je kan een verzameling goede songs bij elkaar zetten en toch geen bijzonder album afleveren. Jones zet die nummers echter op de juiste plaats, legt verbanden, maakt sfeerkoppelingen, creëert een eenheid, etc. Er ontstaat iets als een flow waarop je meedrijft tot het einde. In zijn oeuvre is The Noah’s Ark Trap een ommekeer. Op dat album verbindt hij de songs met elkaar. Daadoor wordt het één geheel en lijkt het alsof je naar één lange track luistert. Het is gestructureerd in een conceptidee. Je zou het de Sgt Pepper van de folk kunnen noemen. Er zijn later, na zijn ongeval, verzamelalbums met live tracks uitgebracht. Die live tapes zijn verhalend en geven een doorsnede van zijn oeuvre. Het zijn goede albums, maar het is het net niet, omdat die eenheid ontbreekt. Je zou een heel concert moeten horen. Tijdens een optreden kon hij dat ook, die opbouw van spanning met nummers”, aldus John Wesley Harding.

Aan de basis van de uitvoering staat de sublieme gitaarbegeleiding van de Britse folkmuzikant. Het karakteristieke spel heeft vele navolgers gekregen, maar de felheid, dynamiek en kracht gekoppeld aan warmte en lyriek is slechts door weinigen echt geëvenaard. Harding maakt daarover een terechte opmerking. “Ik heb niet gepoogd om de gitaarpartijen van Nic Jones na te spelen. Ten eerste ben ik beperkt in mijn kunnen, maar het heeft ook te maken met respect. Het heeft geen enkele zin om iets te kopiëren. Dat heeft Jones zelf ook nooit gedaan. Het is de kunst er iets van jezelf in te leggen, iets van jezelf mee te geven. Het spel van Jones is van grote klasse, maar hij klinkt in het geheel niet academisch of virtuoos. Ik heb hem gevraagd waar hij de gitaarbenadering vandaan had, wat hem nu werkelijk heeft beïnvloed. Dan verwacht je Bert Jansch en al die namen. Hij noemt dan Hank Marvin (oa Shadows). En dat hoor je inderdaad als je goed luistert. Met name in de begeleiding met de bastonen. Canadee- I-O is een sprekend voorbeeld.”

Jones speelt aanvankelijk in de standaard gitaarstemming, zoals op eerdere opnames nog te horen is. Later stapt hij over op de zgn British style, een speeltechiek met open stemmingen – dadgad, maar vaker een open C of G akkoord- waarin zowel de (zang)melodie als harmonieën en een lopende basbegeleiding gespeeld worden. Martin Carthy ontwikkelde die stijl, maar Jones vervolmaakte die. Dat deed hij door onder meer het integreren van een percussieve toevoeging uit het banjospel die ‘frailing’ wordt genoemd. Hierbij slaat men met middel- en ringvinger haast metronomisch op gedempte bassnaren.

Video ingesloten

Ondanks die verbluffende techniek krijg je bij Jones nooit de indruk dat alles is volgepropt. Zelf zij hij ooit dat een gitaarbegeleiding rust en ruimte moet geven om het lied volledig tot zijn recht te laten komen. En dat het belangrijker is noten weg te laten in plaats van er teveel te spelen. Gek genoeg heb je dat idee bij het beluisteren van nummers door Nic Jones. Het klinkt bedrieglijk eenvoudig en toegankelijk.

Behalve bij de gitaarbegeleiding en de arrangementen, is Nic Jones ook vocaal op Penguim eggs op zijn hoogtepunt. De enorme verschillen in dynamiek, zoals in the Humpback whale of Canadee I-O, maken grote indruk en geven vooral een emotionele betrokkenheid bij de songs weer. Soms fluisterend met die warme alt, dan weer vol overgave, haast bulderend, maar telkens zuiver en vol ‘blues & soul’. Dat laatste zal de invloed zijn van een van Jones’ voorbeelden, Ray Charles, die emotie aan overtuiging kon koppelen. Jones’ frasering en accentuering van noten is ongekend. Neem de extra maat rust na ‘Open’ in de regel Open….ye gates this night, open and let me in, in het lied The drowned lovers. Je bent in eerste instantie verrast. Je denkt dat hij de tekst vergeten is en aarzelt, maar je realiseert in een split second dat je daardoor ineens gefixeerd bent op de kern van het verhaal. Soms is er een lichte, maar nooit storende en juist effectieve vibratie in zijn stem. “Zijn manier van zingen is veel meer aan popmuziek gerelateerd dan dat hij een strikte folkzanger is”, beweert John Wesley Harding. Behalve de al genoemde Canadee-I-O,The humpback whale, The drowned lovers en Flandyke shores telt Penguin eggs nog vier songs en één instrumental. Planxty Davis wordt solo op gitaar gespeeld. De sfeertekening in The little pot stove is treffend. De klepperende melodeon van Tony Hall en de bewust niet geheel gemoduleerde, multritrack opgenomen, blokfluiten van Bridget Danby geven, samen met de sterk op de voorgrond gemixte meervoudige samenzang -Dave Burland, Jones en Danby- in het refrein, het gevoel dat je werkelijk met een vrolijk gezelschap rond de ‘pot stove’ te maken hebt. Courting is a pleasure is een catchy song met een bijna hypnotiserend ritme. Barrack street ­met Jones op gitaar en zang en Hall op melodeon zal menig folkbalmuzikant jaloers maken. De laatste track is een schitterende bewerking van het Farewell to the gold, gecomponeerd door Paul Metsers. “De beste versie die ik ken”, volgens Metsers, “en de enige waar ik royalities van ontvangen heb.”

De Erfenis: de songs

Zelf niet meer in staat om die prachtige liederen en vooral zeer inventieve arrangementen te vertolken, blijken collegamuzikanten de nummers van Nic Jones op te pikken. Ze noemen hem als bron, als inspirator en schrijven de credits aan hem toe. Want oorspronkelijk mogen het dan grotendeels traditionals zijn die Nic Jones opnam, het zijn vooral zijn benaderingen, aanpak van de songs en arrangementen die die liederen zo interessant maken. Het is een opmerkelijke daad van respect voor en solidariteit met een man die als zeer sociaal en aimabel bekend stond. Het was ook één -niet dé- van de redenen voor John Westley Harding om zijn Trad Arr Jones op te nemen. “Hij heeft zulke mooie albums gemaakt en die zijn niet beschikbaar! Slechts weinigen kunnen dus genieten van die fraaie songs. Ik wilde die laten horen. En tevens geeft het Nic enige financiële backup. Het heeft mensen wel geraakt.” Harding had aanvankelijk weinig geluk met het album, maar dat schiep weer een nieuwe kans. “Het album werd oorspronkelijk op Zero Hours Records uitgebracht. Dat ging snel na de release over de kop. Appleseed bood aan om het album opnieuw uit te brengen. Inmiddels had ik de originele versie aan Nic voorgespeeld. Het oorspronkelijk album is vrij akoestisch en puur gebleven. Hij was verbaasd, omdat hij van mij veel meer een rock benadering had verwacht. Toen Appleseed een heruitgave voorstelde, heb ik de kans waargenomen om vier extra songs toe te voegen (waaronder Humpback whale en Canadee-I-O) met een rockbezetting.” Niet iedereen is trouwens zo secuur en eerlijk in het vermelden van de herkomst van de songs. Zo nam ene Bob Dylan in 1992 het album Good as I been to you op, met daarop zijn versies van traditionele folk-, country- en bluessongs. Op het album staat ook Canadee-I-O. Dylan schrijft dit nummer aan zichzelf toe (trad.arr Dylan) en maakt geen enkele verwijzing naar Jones. De opbouw, de tekst, de stembuigingen en intonaties in de zanglijnen tonen allen wel degelijk aan dat Dylan de versie van Nic Jones moet hebben gehoord. Bovendien zegt John Wesley Harding: “Er zijn wel meer versies van het lied. Jones heeft zijn versie gevonden in een liedboek Popular songs. Daar staat een licht afwijkende tekst en Jones zingt het eigenlijk ook verkeerd, doordat hij een bepaalde zin tweemaal herhaald. Laat Dylan nu exact diezelfde fout maken, die zin dus herhalen….

Video ingesloten

Dit Meesterwerk verscheen in © New Folk Sounds 130 – aug/sept 2010

(eigen beheer / Shedventure003)

‘A sixpack of desire’, oftewel een cd met zes nummers van de Friese formatie Stilton. Menno Bakker, Klaas van Leggelo en Hans van der Iest brengen akoestische gitaarpop waarin de invloed uit de sixties nadrukkelijk aanwezig is, maar waar ook uit latere periodes nog wel wat werd opgepikt. Transparante composities, soms opgeleukt met wat geluidseffectjes, waarin de vooral de samenzang een sterk punt is.

Video ingesloten

Lonely road

(Acoustic Music Records 319.1477.2)

Jacques Stotzem blijft een van de meest interessante gitaristen van het Acoustic Music Label. Je kan de Belg nauwelijks op overdadige prestatiedrang betrappen in de vorm van nutteloos gepiel. Of stuurloos geïmproviseer noch zinloze toonsoortwisselingen. Bij Stotzem staat de melodie voorop. Die wordt ingepakt in fraaie harmonieën en ook zijn toonvorming is superb. Lonely road kent negen nieuwe, eigen composities. Het geheel klinkt wat rustiger dan de voorganger, maar dat wil niet zeggen dat het album ingehouden is. Opener Twenty one bijvoorbeeld is een lekker uptempo nummer, maar nergens gehaast of afgeraffeld. Picking in Paris kent een ragtime ritme, doch ook hier speelt de melodie eerste viool. Heart of the night laat je kennismaken met de stilte van de nacht middels een melancholieke melodie. En zo weet Stotzem gepaste titels te geven aan zijn werkstukken. De Belgische gitaarmeester heeft geen woorden nodig om emoties te uiten. Dat doen de snaren en zijn vingers op de gitaar.

October Sunrise
(homerecords.be 4446082)

De Belgische gitarist Maarten Decombel studeerde klassiek gitaar en jazzgitaar, maar is vooral bekend  als gitarist, zanger en mandolaspeler binnen verschillende folkgroepen, waaronder Snaarmaarwaar en Mandolinman. De jonge instrumentalist (1981) bracht met verschillende muzikanten al zeventien cd´s uit waarvan de laatste een solo CD genoemd mag worden.
Het kartonnen hoesje met aan de ene kant de cd en aan de andere kant een boekje doet denken aan de tijd van de lp. Toen was de muziekliefhebber zich nog bewust van het creatieve proces wat vooraf is gegaan aan de totstandkoming van het album, welke tenslotte meer is dan een aantal willekeurig bij elkaar gezochte nummers.In het bijgeleverde boekje beschrijft  de gitarist een aantal regels wat de aanleiding of inspiratie was voor het schrijven van het nummer. Door de kleurstelling, de zwart-wit foto´s, het nieuwsgierige boekje en het ontbreken van een plastic doosje ademt de verpakking van de cd vooral sfeer uit.
De twaalf nummers lopen wat stijl betreft nogal uiteen; jazz, klassiek en folk het is allemaal te vinden op October Sunrise. Ondanks deze stijlvariatie vormen de nummers samen een uitgebalanceerd geheel. De gitarist slaat nergens door in muzikale superlatieven maar toont zich een ware allrounder met veel gevoel voor sfeer. Decombel heeft met Louis Favre (drums) en Rui Salgado (contrabas) een prachtige Solo CD opgenomen.waar de liefhebber van akoestische gitaarmuziek alleen maar blij van kan worden.

Kuiper is steeds weer in staat om grote namen vanuit uiteenlopende disciplines voor bepaalde tijd aan zijn Five Great Guitars toe te voegen.  Grootheden als Jan Akkerman en Larry Carlton mochten als gastmuzikanten al aansluiten bij een min of meer vaste kern van muzikanten. Sinds de oprichting is er in de line-up een verschuiving van nationale naar internationale gitaristen. Zo liet de Jazzgitarist vorig jaar nog de Afrikaanse zanger/ gitarist Habib Koite naar Nederland komen om mee te draaien in de African Blues Tour voor het geven van maar liefst vijfendertig concerten in een periode van zes weken.

In 1999 won de funky spelende Digmon  Roovers met het trio Jamesz de solistenprijs van het Nederlands Jazzconcours. Met dezelfde groep won hij  in het jaar 2000 ook nog de  Dutch Jazz Competiton in de categorie Beste Groep.  Sinds 2003 is de ritmische Groninger  een vaste factor binnen Five Great Guitars. Hij is de man die op een zessnarige akoestische gitaar de swingende baslijnen en het funky slagwerk voor zijn rekening neemt. Tijd voor een aantal vragen.

Met welke muziek ben je van huis uit in aanraking gekomen?
Ik heb twee broers die beide tien jaar ouder zijn. Via hen kwam ik in aanraking met de Stones en David Bowie, maar ook met The Meters (New Orleans Funk) , Bob Marley en Steel Pulse (reggae). Vooral de funk en de reggae-muziek trok mij enorm. Dat swingde de pan uit. Ik ben altijd in die hoek gebleven; soul, funk, reggae. De melodie was minder belangrijk dan de Groove.

Wat heeft ertoe geleid dat je bent begonnen met gitaarspelen?
Toen mijn moeder jong was speelde ze gitaar en trad af en toe op. Ze heeft haar gitaar altijd bewaard. Zo’n hele oude akoestische met stalen snaren. Mijn broer nam gitaarlessen. Dat wilde ik ook en op m’n achtste ben ik begonnen met gitaarspelen…. Op diezelfde oude gitaar.

Zie je jezelf meer als bassist, of meer als gitarist?
Van huis uit ben ik een gitarist met een enorme liefde voor baspartijen en vooral ritmiek. Ik zeg wel eens: Ik ben meer een drummer op gitaar die baslijnen speelt. Als ik speel hoor ik altijd een drumpatroon in mijn hoofd. Mijn constante rechterhand is de hi-hat, de bassnaren de bass-drum en de akkoorden de snaredrum. Het gekke is, ik let tijdens een gitaarsolo (of een ander instrument) altijd op de begeleiders; hoe wordt de solist ondersteund.

De baspartijen speel jij niet op een basgitaar maar op een gewone zessnarige Takamine akoestische gitaar. Wat heb je aan de gitaar veranderd?
Ik speel op een hele gewone Takamine Jumbo, gebruik geen andere stemming en speel op de meest goedkope snaren die er zijn. Ik maak gebruik van een EBS oktaver. Deze is polyfone, dus ik kan akkoorden en bas tegelijk spelen. Deze oktaver zorgt ervoor dat alleen de bassnaren een oktaaf verlaagd worden. De G-, B-, en de hoge E snaar laat hij vrijwel ongemoeid. Verder speel ik op een AER – en een Polytone 15 inch gitaarversterker. De AER zorgt voor de “hoge tik” in het geluid en de Polytone voor de diepe bassen.

Het gebruik van een gewone akoestische gitaar als basgitaar is volgens mij redelijk uniek. Hoe ben je hiertoe gekomen?
Heb je voorbeelden van gitaristen/ bassisten die ook op die manier baspartijen spelen? Tijdens mijn conservatoriumtijd ben ik gaan spelen met Gerrit de Boer op gitaar en Sebastiaan Kaptein op djembé onder de naam James’ Trio (later Jamesz). Onze eerste cd verscheen en werd goed ontvangen. “Het enige dat niet goed gelukt was waren de baspartijen van Digmon Roovers”, volgens een recensie. Ik speelde helemaal geen baslijnen en dat was de bedoeling ook niet, maar het zette me wel tot nadenken. Ik kocht een oktaver en begon te experimenteren. Sebastiaan, eigenlijk drummer, voegde een hi-hat en een bassdrum toe en al gauw klonken we als een echte band. Het bas spelen op een akoestische gitaar was geboren.

Bij Five Great Guitars werken jullie vaak met één of meer gastmuzikanten voor een theatertour met een bepaald thema. Dat brengt steeds weer een proces van afstemming met zich mee. Op welke manier vindt bij Five Great Guitars de voorbereiding van een nieuwe tour plaats muzikaal gezien? En wat is jouw rol als bassist hierin?
Als we op tour zijn rijd ik altijd samen met Jan Kuiper. Tijdens onze gezamenlijke reizen bedenken we dan de meest fantastische combinaties. Hier beginnen eigenlijk de voorbereidingen al. Wanneer duidelijk is met wie we gaan spelen begin ik met het beluisteren van muziek van die persoon. Zo’n twee a drie dagen voor de eerste try-out komt onze gast aan in Groningen, waar we beginnen met repeteren. We weten dan ongeveer hoe het programma eruit moet gaan zien en we hebben een aantal nummers in ons hoofd. Maar alles staat nog open. Er staat ook bijna niets op papier. Voordoen, luisteren en nadoen. Jamsessie, arrangementen uitwerken, wie doet wat en ruimte laten voor improvisatie. Hier zijn we dan zo’n twee dagen mee bezig. De laatste dag doen we alleen de doorloop van het programma en moet het staan. Tijdens de repetities neem ik veel op met mijn voicerecorder. ’s Avonds neem ik dan alles nog eens door. De laatste nacht voor de eerste try-out slaap ik dan ook bijna niet omdat ik constant het programma in mijn hoofd afdraai. Ik oefen dan zonder gitaar. Het finetunen van het programma blijft gedurende de hele tour bestaan. Waar kunnen we verbeteren? Waar kan het anders?

Onder andere voor het album City heb je gespeeld met Harry Sacksioni, die in zijn manier van spelen zelf ook de baspartijen nadrukkelijk meespeelt. Is dit een extra moeilijkheid of uitdaging voor jou om hier als gitaarbassist bij aan te sluiten? Hoe voorkom je dat je elkaar muzikaal in de weg zit?
Het is zeker een uitdaging om met Harry te spelen. De timing is hierbij erg belangrijk. Op een of andere manier kunnen Harry en ik erg fijn samenspelen. We liggen qua timing en ritmiek zeer dicht bij elkaar. Het spelen ging van begin af aan eigenlijk vanzelf. We hebben wel eens gezegd omdat het muzikaal zo goed klikte: “Wanneer gaan we trouwen!” Het is ook de kunst van het weglaten, je moet niet teveel willen doen anders ga je elkaar zeker in de weg zitten. Ik vind het vaak belangrijker wat je niet speelt dan wat je wel speelt.

Heeft de samenwerking met gitaristen en andere muzikanten uit verschillende culturen en met zeer verschillende stijlen invloed gehad op je eigen ontwikkeling als muzikant, je muzikale interesse of anderszins?
Spelen met muzikanten uit verschillende culturen vraagt een groot aanpassingsvermogen. Ik prijs mezelf dan ook erg gelukkig dat ik met heel veel verschillende culturen heb mogen spelen. Afrika, Zuid-Amerika, Noord-Amerika, India, Europa… Hierdoor is mijn muzikale bagage behoorlijk vergroot. Elke cultuur heeft zijn eigen opvatting en daarbinnen heeft elke muzikant ook nog zijn eigen opvatting over de muziek. De bindende factor voor mij binnen deze culturen is altijd ritmiek. Ik heb wel eens tussen een Afrikaanse percussionist en een Indiase tablaspeler gezeten. Bijzonder leerzaam. Allebei zeer verschillende opvatting en om dan als een soort lijm te fungeren is fantastisch! Nu ben ik opgeleid door Jan Kuiper, een improvisator pur sang. Ik heb van hem geleerd om vooral mijn eigen ding te doen. Je moet op niemand willen lijken, want die persoon is er al. Zijn insteek was en is altijd: “Speel het nu eens anders”. Dat maakt dat ik gewend ben om mij aan te aanpassen aan mijn omgeving. En het maakt niet uit hoe die omgeving eruit ziet. 

Wat zijn voor jou de hoogtepunten of meest bijzondere ervaringen uit je muzikale carrière tot nu toe?
Aangenomen worden bij één van de meest fantastische reggaebands van Nederland begin jaren ’90; Johnny Baby & the Liberators. Het winnen van de solistenprijs met Jamesz. Dit was vooral bijzonder omdat we als band de prijs wonnen vanwege het collectief improviseren. Het winnen van de Dutch Jazz Competition met diezelfde Jamesz. Spelen op festivals in Tunesië, Oman, Costa Rica, North Sea. Voor Five Great Guitars gevraagd worden. Naast het spelen op fantastische plekken met geweldige muzikanten is het werkelijke hoogtepunt elke keer dat spelen wat je werkelijk wilt spelen. Wanneer ik aan het improviseren ben en het lukt, zonder dat ik verzeild raak in herhaling, oude trucs en toonladders, dan ben ik het meest gelukkig en zie ik dat elke keer als een hoogtepunt. Hoe blijf je geïnspireerd? Door steeds met nieuwe combinaties te spelen bij Five Great Guitars blijf ik geïnspireerd. Nieuwe culturen, nieuwe stijlen. Dat wat ik op het podium meemaak en leer breng ik mee naar mijn lespraktijk. Mijn leerlingen gaan bijvoorbeeld op zoek naar nieuwe muzikanten binnen een stijl. De kids komen met de laatste muziek die ze leuk vinden. Op die manier blijf ik op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen en voeden we elkaar.

Wat heb je nodig om tijdens een concert het beste uit jezelf te kunnen halen?
Dat begint al bij het opstaan. Een warme douche, een goed ontbijt, beetje gitaarspelen… Daarna rustig naar het theater rijden. Bij aankomst kopje koffie, alles klaar zetten, soundcheck… En dan een fijn restaurant zoeken voor een heerlijke maaltijd. Dan terug naar het theater, nog even gitaarspelen, omkleden, beetje dollen in de kleedkamer en gaan!! Op deze manier haal ik het beste uit mezelf. Ik heb geen bepaalde rituelen of geluksschoenen of iets dergelijks nodig.

Waar ligt je muzikale focus op dit moment en wat zou je in de toekomst graag nog willen doen?
Five Great Guitars is op dit moment het meest belangrijk. We hebben een aantal plannen liggen. Het nieuwe programma gaat hoogstwaarschijnlijk African Samba heten. Afrika met Zuid-Amerika combineren. Verder ben ik bezig met het opzetten van schoolprojecten. Ik leer bijvoorbeeld de leerkrachten van het basisonderwijs hoe ze liedjes op gitaar voor de klas moeten begeleiden. Er wordt zo weinig aan muziek gedaan op de basisscholen en daar wil ik wat aan doen. Eigenlijk moet in iedere school en in elke klas een gitaar hangen. Ik ben bezig met het schrijven van mijn visie op improviseren. Tijdens workshops komt steeds weer dezelfde vraag naar voren: Wat speel je op een A mineur akkoord? “Denk aan een mooie zonsondergang, of zie de kleur blauw”, of zoiets, daar heeft men weinig aan. Men wil een heel duidelijk stappenplan. En voor de rest zie ik wel wat de toekomst brengt. Een planning maken is goed zolang er maar veel ruimte voor improvisatie over blijft, zowel op gitaar als in het dagelijks leven. “Doe het nu eens anders.”

Digmon Roovers
Five Great Guitars

Op 1 oktober 2010 overleed Ruud de Jonker, behalve een buitengewoon aimabele man vooral ook een uniek autoharpvirtuoos en getalenteerd bespeler van uiteenlopende gitaren, accordeons en incidenteel vele andere instrumenten, met indrukwekkende capaciteiten als zanger, tekstschrijver, componist en arrangeur. De breedte van zijn muzikale interesse was ongelooflijk, maar met altijd een voorliefde voor Amerikaanse volksmuziek en oud-Hollands repertoire. Hij had een enorme muzikale feitenkennis, en zijn humoristische aankondigingen bij liveoptredens zijn onvergetelijk. Hij liet naast een grote schare dierbaren een omvangrijke muzikale erfenis na.



VAAG
Vanaf 1979 maakte hij deel uit van VAAG (Vaders Actieve Akoestische Genoegen), eerst een trio (met Chiel Hessel en Cor van Sliedrecht), later een duo met alleen Chiel. Gelukkig is er een grote muzikale nalatenschap bewaard gebleven die dertig jaar (1978-2008) beslaat, in de vorm van een semi-officiële VAAG-cd en vele tientallen cassettebandjes, mini-discs en uiteenlopende geluids- en beelddragers. Deze collectie is inmiddels verzameld, uitgezocht en beschreven. Vervolgens is er een selectie gemaakt uit het materiaal; dit is zo veel mogelijk opgeknapt en ingedeeld voor opname in een representatieve cd-box met als titel The wind knows, die zal bestaan uit zes thematisch ingedeelde cd’s en een dvd, verpakt in een kartonnen wikkel, met een bijgevoegd boekje met achtergrondinformatie. Acht uur muziek, bestaand uit ruim 160 (verschillende!) nummers.

cd-box
De (kost)prijs van de box bedraagt € 30,00. Een cd-box reserveren kan, door een mailtje te sturen naar shoot@concepts.nl. Wacht er niet mee, want er worden niet meer exemplaren gemaakt dan er besteld zijn. De oplage is te laag voor geperste cd’s, dus het zijn gebrande cd-r’s, net als de dvd. Het bronmateriaal bestaat voornamelijk uit oude cassettebandjes van uiteenlopende kwaliteit; geluid en beeld zijn zo goed mogelijk opgelapt, maar het blijven ‘historische’ opnamen.

1. Hè hè
In 2005 verscheen na 25 jaar eindelijk een netjes opgenomen selectie van het omvangrijke VAAG-repertoire op een eigen beheer-cd. Deze kan niet in de cd-box ontbreken.

2. Walking back to you
Een verzameling Ruud- en VAAG-nummers die velen wel zullen herkennen (en een paar gewoon mooie) uit allerlei bronnen; een soort greatest hits collectie.

3. Scherp
Opnamen van trio en duo VAAG; live, in de studio, voor de radio en tijdens vaak hilarische repetities. Opgenomen tussen 1981 en 2008, koorddansend tussen kwaliteit en lol.

4. Unbroken circle
Opnamen van muzikale groepssessies, VAAG met een gast in hun oefen-atelier of kleinere of grotere groepen muzikanten, ergens thuis of bij een gelegenheid. Opname-apparaatje ergens op een bijzettafeltje en jammen maar. Muzikale kwaliteit vaak omgekeerd evenredig aan de geluidskwaliteit. Met Ruud als gangmaker, spelverdeler en teamspeler.

5. De kale Jonker
Ruud solo. Geregeld trok Ruud zich terug om een favoriet nummer op te nemen (vaak gedubd en gemixt), of om van een lied even snel melodie, akkoordenschema en arrangement vast te leggen; op de cassette schreef hij dan: oefenbandje. Dit is Ruud van heel dichtbij.

6. The last thing on my mind
Hoe breed de opzet van de vorige cd’s ook is, er bleef nog veel over dat nergens bij paste. Een bont boeketje van de onverwachte Ruud, die je altijd weer kon verrassen, bijvoorbeeld met eigen werk.

7. (dvd) Ruud in beeld
In 2006 werd een VAAG-optreden voor Mokum Folk in z’n geheel op video opgenomen. Een selectie staat op deze dvd, aangevuld met een collage van fragmenten uit privé-opnamen van een groot aantal gelegenheden. Deze selectie zou een goed beeld moeten geven van Ruuds muzikale talenten en veelzijdigheid.

Lees ook: Ruud de Jonker in Memoriam

De IJslandse zanger Svavar Knútur maakte met zijn vorig jaar uitgebrachte album Amma grote indruk. Onder de noemer ‘liederen voor mijn grootmoeder’ nam hij twaalf traditionele IJslandse liederen op tijdens een huiskamerconcert voor vrienden en familie, inclusief oma. Svavar Knútur vertelt graag zijn verhaal, soms bijna net zo persoonlijk als zijn muziek.

Knútur groeit op in het ruige noorden van IJsland op een boerderij in een van de koudste delen van IJsland; de Skagafjörður. Zijn vader is visser, boer en uitvinder, terwijl zijn moeder voor de klas staat. Geen gemakkelijk leven, niet alleen vanwege de plek, maar ook door het tamelijk armoedig bestaan dat noodgedwongen geleefd wordt. Zijn tienerjaren beschrijft Knútur als een donkere, eenzame periode. De familie raakt de boerderij kwijt en een tijdlang is er geen vaste woonplek. Ook het feit dat hij niet van sport houdt en meer om poëzie geeft, helpt niet om vrienden te maken op het IJslandse ruige land. Gedurende deze periode zorgt hij een aantal jaren voor zijn grootmoeder en heeft hij nog maar weinig contact met zijn vader, die hij omschrijft als een grappige, maar ook onbetrouwbare dromer. Bovenstaande is slechts een bloemlezing uit zijn verhaal over de eerste twintig jaar van zijn leven die hem hebben getekend, die hem hebben geleerd liefde, familie en vrienden te waarderen en die hem inspireren.

Muziek

Muziek is er altijd, er wordt thuis naar groepen als YES en ELP geluisterd, maar ook naar ABBA’s laatste LP The visitors. Cat Stevens is van beide ouders een muziekliefde, volgens Knútur zo’n beetje het enige in het leven waar ze het over eens waren. Echt aandacht voor de muziek uit de hitparade is er niet, wel een soort allergie voor alles wat hip is. Pas in het midden van zijn twintigerjaren, begint hij een beetje de muziektrends mee te krijgen, maar tot op de dag van vandaag blijft hij moeite hebben met (muzikale) subculturen. Al die groepen die proberen anti-gevestigde orde te zijn, proberen dit zo hard dat ze zelf een soort gevestigde orde worden met dezelfde achterlijke regels als die waarvan ze zeiden er tegen te zijn. Hij zegt maar meteen zelf dat het klinkt als een ‘boze jonge man’, nu ziet hij het vooral als een grote drang om op zijn eigen manier zijn leven te leiden.  

De weinige centen die zijn ouders bij elkaar sparen worden gebruikt om een huisorgel te kopen en op de lokale muziekschool leert hij zijn eerste muziekstukken. Op zijn veertiende pakt hij voor het eerst de gitaar op, maar professioneel muzikant wil hij dan nog niet worden. Gezien zijn jeugdervaringen wil hij een betrouwbare ‘sterke man’ zijn die voor zijn familie kan zorgen. Maar uiteindelijk, zo tegen zijn dertigste levensjaar, realiseert hij zich dat er geen ontkomen aan is, dromen zijn er om gevolgd te worden. De drang wordt te sterk en hij durft te kiezen, maar wel op een dusdanige manier dat zijn, inmiddels eigen gezin, er niet onder zal lijden. Hard werken, veel zaken aanpakken, niet alleen zelf muziek maken maar ook les geven aan kinderen en organiseren van muziekgerelateerde activiteiten. De muziek die hem steeds meer gaat aanspreken is die van Nick Drake en Bonnie Prince Billy. Muziek waarin eenvoud, authenticiteit en eerlijkheid een rol speelt, muziek die hem inspireert.

In 2007 ziet hij voor het eerst een ukelele en raakt verliefd op dit instrument dat iedereen ziet als een soort grappig gitaartje voor Clowns. Hij koopt er één in december 2007 in Londen en een maand later speelt hij er op de IJslandse televisie live een liedje mee. De piano, zingende zaag, accordeon en andere instrumenten volgen en een van zijn leukste muzikale herinneringen is het tegelijkertijd spelen van drums, harmonica en accordeon in een liedje van een dark-folk groepje waar hij in 2008 deel van uitmaakte. Na het spelen in groepen brengt hij in 2008 zijn eerste solo album uit genaamd Kvöldvaka. Het vertelt zijn persoonlijke verhaal, over de periode na de dood van zijn vader en alles wat daarmee samenhangt. De sfeer van het album omschrijft hij als eenvoudig en puur, met een minimum aan overdubs. Voor zijn tweede album, het vorig jaar verschenen Amma heeft hij dit idee nog verder doorgevoerd, nog maar één instrument per lied. Nog kleiner, nog puurder.

Amma, liederen voor mijn grootmoeder

Video ingesloten

Amma is een eerbetoon aan de liederen van de oudere generaties. Liederen die zijn moeder en grootmoeders zongen. Het zijn liederen die hij lief heeft en toegankelijker wou maken voor jongere generaties. Hij leerde ze van zijn eigen familie en een enkele van een muziekleraar. Het idee kreeg extra kracht toen zijn  grootmoeder kanker bleek te hebben en hij haar iets moois wou geven om te laten merken hoeveel ze voor hem heeft betekend. Zijn platenlabel vond het idee achter Amma zo mooi dat hij alle ruimte kreeg om het uit te voeren.

Zijn maatschappelijke betrokkenheid blijkt niet alleen uit zijn muziek, maar ook uit het feit dat hij naast zijn ‘gewone’ concerten vaak gratis optreedt voor kinderen en ouderen mensen. Dit omdat ze nu eenmaal niet ‘s avonds naar de cafés of clubs (kunnen) komen om te luisteren, terwijl ze er zo enorm van genieten. Inmiddels is hij bezig aan een nieuw album met eigen werk dat in april 2012 zal gaan verschijnen. Net vader geworden van een dochter, lijkt zijn leven op alle fronten in beweging. Als ik vraag of hij ook voor haar zingt bevestigt hij dit meteen, iedere IJslandse ouder zingt voor zijn kind. Zijn lievelingslied om voor haar te zingen is sofðu unga ástin min, dat zoveel wil zeggen als ‘slaap mijn lief kind’ en verhaalt over dodelijk diepe IJslandse gletsjers en de treurige, zeurende natuur van het menselijk bestaan.

Of het door zijn dochter komt, of gewoon door het ouder worden; zijn nieuwe album zal gaan over de liefde. Oude liefde, nieuwe liefde, echte liefde, familieliefde, liefde voor zijn dochter. Liefde die soms moeilijk is, soms heerlijk en een enkele keer catastrofaal. Hij eindigt met de woorden; ‘Ik weet het, zingen over de liefde is verschrikkelijk cliché. Maar het goede van een ‘folkie’ muzikant zijn is dat je niet constant achter nieuwe moderne stijlen hoeft aan te jagen en je ook niet avant-garde hoeft te zijn. Je moet gewoon je echte zelf zijn.”

www.svavarknutur.com

Discografie

Kvöldvaka (2008)

Amma (2011)

Inmiddels is Pierre Bensusan een begrip voor alles wat rond de akoestische gitaar draait. De titel ‘Mister DADGAD’ is aan velen vergeven, maar slechts één heeft daar recht op. Hij is niet de uitvinder, wel degene die de stijl geperfectioneerd en gepromoot heeft. Een fenomeen op de zes snaren. De keuze voor een meesterwerk was lastig. Wordt het Pres de Paris of toch II? Het werd zijn debuutschijf uit 1975. Misschien niet direct vanuit muzikaal oogpunt, maar veeleer omdat met dit album de aanzet werd gegeven tot een heel andere kijk op begeleiding op gitaar van -allereerst- Keltische folkmuziek, later op improvisatie, compositie, techniek etc.

Pierre Bensusan nam het album Pres de Paris op toen hij nog maar 17 jaar oud was. In 1962 was de familie verhuisd vanuit Algerije naar een voorstad ten westen van Parijs. Vanaf zijn zevende kreeg hij pianolessen, maar toen hij elf was leerde hij zichzelf gitaarspelen. Aanvankelijk gebruikte hij diverse stemmingen, maar dat gaf weinig bevrediging.

“Bij toeval kwam ik de DADGAD stemming tegen, toen ik in 1973 een maand bij vrienden in Bretagne verbleef. Ik achtte het beter te concentreren op één stemming en je instrument zo te doorgronden dat je daarin in elke toonsoort alle akkoorden en improvisaties kon spelen. DADGAD paste het beste bij mij. Daarmee kon ik een universele muzikale taal spreken. Vanaf 1978 is dit mijn standaard stemming (album Musiques). Ik heb niet veel bijgedragen aan de ontwikkeling van die stemming. Het meest principiële is ‘to hide the ear’, zodat je niet weet dat de gitaar in die bepaalde stemming staat en je je er ook niet druk ook maakt.” Collega muzikanten zijn minder bescheiden over Benusans betekenis voor de DADGAD stemming. Zo zegt Soig Siberill: “Voor mij zijn er twee mensen die zeer belangrijk zijn geweest voor de gitaarbegeleiding in Keltische muziek: Michael O’Domhnaill en Pierre Bensusan. Bensusan is geniaal. Hij bouwt vooral op een krachtige rechterhand. Daarbij speelt hij zeer harmonisch. Hij heeft talent, maar werkt ook zeer hard aan zijn techniek. Ik kan me herinneren dat we een toer hadden en samen reisden. Je zat nog geen vijf minuten in de trein of de gitaar kwam al weer uit de koffer. Het is een perfectionist.” Schot Ian Melrose vindt: “Hij heeft het gitaarspel naar zo’n niveau getild dat, wat er ook uitkomt, het pure muziek is. Het lijkt of er bij hem geen grenzen en beperkingen zijn. Dankzij zijn fenomenale techniek heeft hij controle over elke noot. In zijn uitvoeringen en composities is hij een meester in variatie en improvisatie met fraaie harmonieën, ritmes en melodische veranderingen.”

PRES DE PARIS: EEN TIJDSBEELD

 Pres de Paris werd opgenomen in een studio in Marnes Le Coquette, nadat Bensusan Frederic Leibovitz had ontmoet. Deze richtte het label Cezame op en legde Bensusan vast voor drie albums. De tien tracks zijn een mix van Franse en Keltische songs en melodieën, zowel eigen(tijdse) als traditionele. De keuze voor Keltisch materiaal, gekozen door een uit Algerije afkomstige jongeman, is volgens Bensusan niet zo vreemd.

“De Keltische muziek is voor mij een echo van oriëntaalse elementen uit Joodse, Arabische en Spaanse herinneringen in mijn familie. Ook de ornamentatie ligt dicht bij barokke en Arabo-Andalusische muziek. En ik voelde dat Keltische muziek een nog ongerepte route voor de akoestische gitaar was. Ik wilde niet de zoveelste gitarist zijn die platgetreden wegen bewandelde. Mijn doel was om innovatief te zijn, zonder mezelf te verloochenen.”

De keuze van het repertoire werd geïnspireerd door het luisteren naar gitaristen als Bert Jansch, John Renbourn, Martin Carthy, maar ook Bob Dylan. Daarnaast was zijn mentor, banjospeler Bill Keith, van groot belang. Bensusan speelde mandoline in Keiths band vanaf 1974. “Zijn cross-picking en melodische banjo techniek heeft me geïnspireerd om harp arpeggio’s op de gitaar te ontwikkelen.” Aan de opnamen zelf bewaart Pierre Bensusan goede herinneringen. “We namen op in juni en elke track heeft niet meer dan twee takes gekost. Zang en gitaarspel werden tegelijkertijd vastgelegd. Het was allemaal heel nieuw en daardoor spannend voor mij. Wat me vooral is bijgebleven, naast de support van de gastmusici, is de geur van de studio. Een mix van oude bandopnamemachines als de Revox, de tapes, de elektronica, het vloerkleed en de onvermijdelijke sigaretten. Het verliep heel harmonieus en alles bij elkaar duurden de opnamen niet meer dan een week.”

De gitarist leefde in die tijd met zijn ouders in Sursesnes, een voorstad ten westen van Parijs, in een appartementencomplex waar veel muzikanten verbleven. De bewoners vormden bovendien een smeltkroes van culturen. Die multiculturele omgeving heeft vooral invloed gehad op het later werk van de gitarist. Zoals hij zelf zegt was het debuutalbum een weergave van zijn voorliefde voor Keltische muziek, bluegrass, maar tevens folk in het algemeen en moesten de andere elementen nog rijpen.

Het album kent zowel bewerkingen van Keltische traditionals (Merrily kissed the quaker/Cunla, The Ashplant/The morning dew) als eigen composities in die stijl. De Opener Gavotte is deels een traditional (De trilport), aangevuld met Bensusans eigen A Fublaines. Die openingstrack zet al gelijk de toon: harmonische, vol klinkende akkoorden, een twinkelende melodie en sterke ritmische baspartijen. Twee tracks zijn onvergetelijke standaards geworden in de loop der jaren. Zijn uitvoering van Dame Lombarde en de Phil Coulter compositie The town I loved so well. Ondanks zijn wat lispelende zang toont Bensusan aan ook vocaal meer dan gemiddeld te presteren. Is hij niet zo’n geweldig zanger, dan is het toch vooral de emotie die hij in die vocale uiting legt. Zelf vindt hij dat Pres de Paris niet een noemenswaardig en exceptioneel album in de folkgeschiedenis is, maar dat het net zo belangrijk is geweest als albums van muzikanten die in de periode de folkmuziek naar een volwassener en professioneler niveau tilden, zoals Alan Stivell, Dan Ar Bras, Malicorne, Pentangle, Fairport Convention, Martin Carthy, Planxty, Kolinda, Nic Jones etc. Of het tussen dit rijtje staan al geen verdienste op zich is… Soig Siberill schat de waarde van Pres de Paris anders in. “Het was het eerste album waarbij Franse- en Bretonse folk met gitaarbegeleiding op die manier ten gehore werd gebracht. Hij adapteerde deze tradities en de Keltische om er zijn eigen draai aan te geven. Het behoort tot de rootsalbums in de historie van dit genre.”

Ian Melrose vult aan: “Al op die jonge leeftijd had hij een heel volwassen en vooral melodisch geluid. Het heeft karakter, toont nieuwe richtingen en de kwaliteit van de gitaar georiënteerde interpretaties van folkmuziek en Keltische muziek in het bijzonder. Hij speelt solo polyfonische arrangementen van jigs en reels en doet dat levendig, losjes maar met een hoge mate van precisie. Datzelfde geldt voor de begeleiding van de songs. De titeltrack was mijn favoriet op dat album.”

 HET GEVOLG/VERVOLG

Pres de Paris won diverse grote prijzen, zoals de Grand Prix du disque folk en Montreux . Het is daarmee nog steeds een van de meest onderscheiden debuutalbums ooit. Het legde geen windeieren voor de Franse gitarist. “Ik was net achttien en bezig om een solocarrière op te bouwen. Het heeft me op de kaart gezet en in staat gesteld om door heel Europa te toeren, letterlijk nieuwe wegen te ontdekken en figuurlijk doordat ik in aanraking kwam met andere muzikanten en nieuwe vrienden. Ik kreeg de kans om in 1977 naar Ierland te gaan, waar ik de DADGAD introduceerde. Het was verbazend hoe open en enthousiast de Ieren waren voor die nieuwe sound. Ik speelde zeker niet authentiek Iers, maar we voelden beiden dezelfde snaar trillen. Dat heeft me zelfvertrouwen gegeven en de moed en overtuiging om mijn eigen muzikale pad te volgen.”

Het maken van de altijd zo moeizame opvolger, het andere meesterwerk Pierre Bensusan II, was eerder een gevecht dan een vreugde. “Eerder een kwelling en een opdracht in vergelijking met het spontane van het debuut. Ik stelde mezelf een heleboel existentiële vragen en geloofde nauwelijks meer in mezelf. Ik keek op naar anderen, had respect en werd te tolerant. Daarnaast wilde ik weg van het bekrompen folkwereldje, waarin iedereen over elkaar viel, elkaar bekritiseerde en veroordeelde, op elkaar neerkeek. Ik ontmoette een boel gefrustreerde muzikanten. Het tweede album is zeker een reactie daarop.”

Inmiddels is Pierre Bensusan meer dan vijfendertig jaar beroepsmuzikant. Dat feit werd vorig jaar gevierd met de complete (her)uitgave in nieuwe verpakkingen van al zijn albums, plus een gloednieuw Vividly. (zie New Folk Sounds 135). En nog steeds blijft Pierre Bensusan zich ontwikkelen, vernieuwen en op zoek naar innovaties. Elementen van Keltische muziek en folk bleven in zijn werk vertegenwoordigd, maar grenzen werden verlegd naar improvisatie, jazz, zelfs latin invloeden en wereldmuziek. En hij blijft gitaristen inspireren. Zoals Ian Melrose de invloed van Bensusan op zijn eigen ontwikkeling weergeeft: “De mix van de melodische aanpak, improvisatie, het verweven van jazz en folk-elementen was een grote inspiratiebron voor mij. Met name het album Solilai. Dat toonde aan hoe vrij, Europees en tegelijkertijd kosmopolitisch fingerstyle gitaarspel kan zijn.”

 Pierre Bensusan heeft nooit een geheim gemaakt van wat en hoe hij speelt. Al vanaf Pres de Paris zijn tabulaturen beschikbaar. Later volgden de boeken, de onvermijdelijke instructie video’s/dvd’s en workshops. Toch kan hij het niet nalaten een voetnoot te plaatsen bij ‘naspelers’. En hij reageert op de toenemende kritiek van jongere gitaristen die de DADGAD stemming (te) beperkt en saai vinden. “Die muzikanten zouden hun mening moeten toetsen aan wat nu bereikt is en gecreëerd wordt. Een stemming is alleen maar een gereedschap om een muzikale uiting te bewerkstelligen. Elke stemming is waardeloos als je er niet induikt en  bestudeert van binnen uit. Niet de muziek of de stemming is gelimiteerd. De enige die beperkt is, is de muzikant zelf. Je kan niet zonder meer iemand imiteren of klonen. Dat houdt in iemands gedachte en gevoelens mee kopiëren. Dat is gekkenwerk. Je moet je eigen weg vinden. Het is beter om je eigen levenswerk te maken, je eigen boek te schrijven. Mijn motto is altijd geweest om muziek met mensen te delen en te helpen om de stukken zo goed mogelijk te doorgronden. Er zijn geen trucs, geen geheimen. Ik vind het best als anderen ‘een nieuwe Pierre Bensusan’ willen zijn. Maar ik zou sterk willen adviseren om dieper in jezelf te kijken. En bovendien, na vijfendertig jaar ben ik nog geen nieuwe PB tegengekomen. En dat is maar goed ook. Eentje is al meer dan genoeg :-) .”

Discografie:

Pierre Bensusans albums zijn onlangs allemaal heruitgegeven en verkrijgbaar op zijn eigen DADGAD music label met bestelnummers DM 1001 (Pres de Paris) tot DM 1012 (Vividly). Ook is een box verschenen met daarin het complete werk + bonus cd. Distributie Music & Words.

Surfen: http://www.pierrebensusan.com

Na de recent verschenen 4-delige jubileum cd-box Walking on a Wire, die een uitstekend muzikaal overzicht geeft van zijn veelzijdige werk, verschijnt in Juni nu ook een 3-delige set met teksten en muziek van mijns inziens één van de allergrootste muzikale persoonlijkheden en meest originele singer-songwriters van de laatste decennia, Richard Thompson. Gezien zijn unieke stijl zal het misschien niet gemakkelijk zijn om na te spelen, maar als het bij één singer-songwriter de moeite waard is om dieper in zijn oeuvre te duiken, is hij het wel. De complete set bevat 157 songs uit de periode van 1968 tot 2008, vele met gitaar TABS en annotaties. Prijs voor de set zal ergens in de 70 Euro bedragen, voor de losse delen zal in de 30 Euro moeten worden neergeteld. Richard Thompson krijgt met deze twee uitgaven het eerbetoon, dat hij verdient.

Voor meer informatie over beide uitgaven
(tracklist e.d.), zie Richard’s website