O Kerstnacht Schooner Dan De Daegen (Klara / EMI Classics 509999193429)

De stem van Jan De Wilde klinkt weer voluit. Niet op een De Wilde cd, maar op een kerstplaat met het barokensemble Currende o.l.v. Erik Van Nevel. Twee muzikanten van het ensemble, Piet Stryckers en Willem Ceuleers, hebben rijke barokarrangementen gemaakt van oude kerstliederen uit de Nederlanden. Voor het inzingen van deze liederen die, meestal in de 15e, 16e en 17e eeuw, door het volk gezongen werden zocht leider Van Nevel een volkse, niet door zangopleiding gevormde stem. Jan De Wilde aanvaardde de opdracht. Alleen vroeg hij wat tijd om zich deze liederen goed  eigen te maken. Het plan om die cd in 2010 uit te brengen werd daarom met een jaar verschoven en de opnames vonden meestal niet in een studio maar in de Machariuskerk te Gent plaats. Naast De Wilde zingt ook het kinderkoor Clari Cantuli o.l.v. Ria Vanwing enkele liederen.

Dat jaar uitstel heeft mijns inziens zijn vruchten afgeworpen. Wat we te horen krijgen is een bijzonder mooie kerst-cd. Echt bekende volkse liederen als Maria die soude… en Nu sijt willekome staan naast mij nog totaal onbekende liederen als O salich, heylich Bethleem. Dit lied wordt door De Wilde en het kinderkoor samen gezongen. De barokke arrangementen en de soms vrij lange instrumentale voor- en tussenspelen geven een bijzondere kerstkleur aan deze cd. Het door Joost van den Vondel geschreven titelnummer O Kerstnacht, schooner dan de daegen horen we zowel in instrumentale als in gezongen versie. De wat schorre stem van Jan De Wilde klinkt bijzonder goed samen met de weelderige muziek op die oude barokinstrumenten. Ook het kinderkoor verdient een pluim voor de zang én voor de heldere dictie bij het zingen.

Dit is een originele en bijzonder mooie kerst-cd. Met zo’n muziek wordt het komend Kerstfeest, en ook dat van de volgende jaren, echt ‘zalig’.

Twee zingende vogels, gebekt in dezelfde Vlaamse tuin

In het komend theaterseizoen* maken Vermandere en Verminnen een gezamenlijke ­tournee door Nederland. Twee groten uit de Vlaamse kleinkunst, die elk al veertig jaar in het vak staan, zullen tussen Roosendaal en Leiden een tiental podia delen.
Uit nieuwsgierigheid rond dit initiatief brachten we beide zangers samen rond de tafel. Een interview is het niet geworden. De twee begonnen spontaan een dialoog die uw verslaggever enkel te noteren had. We vatten dit gesprek hieronder samen. Uiteraard staat J voor Johan en W voor Willem.

© Foto: Jo Clauwaert

Vlamingen in Nederland
J: Ik hoorde mensen over Willem zeggen: “Hij zingt in een streektaal. En toch verstaan we hem.” Dat vind ik formidabel.
W: Het is een oervraag van de West-Vlamingen aan mij: “En als je naar Holland gaat, verstaan ze u daar?” Dan antwoord ik: “Als ik zou zingen zoals jullie spreken, dan zouden ze me niet verstaan.” Ik zing inderdaad een gekleurde taal. Schaatsen bijvoorbeeld is bij ons ‘schaverdijnen’. Wat dat betreft kreeg ik lang geleden, na een optreden in Amstelveen, het mooiste compliment van Jacques Klöters, toch een naam op het gebied van chanson en cabaret. Hij zei: “Willem, ik heb het gevoel dat ik mijn hele leven al rondzwerf, op zoek ben. Vanavond ben ik thuisgekomen in mijn taal.” Dertig jaar geleden al zei Jari Demeulemeester van de Ancienne Belgique me: “Als ik jou hoor worden mijn ancestrale gevoelens wakker.” Het is omdat ik gebruik maak van die oer-West-Vlaamse woordenschat dat Nederlanders me komen zeggen: “Wat heb je toch mooie woorden.” Mij moeten ze niet meer vragen of ze mij verstaan. Als ik nu veel jonge groepen bezig hoor, dan kan je ze niet verstaan want de decibels overtreffen alles.

J: Het is niet enkel dat. Als je zingt moet je een taal projecteren. Het is als een toneelspeler die zegt dat hij achteraan gehoord moet kunnen worden. Dat heeft niet zozeer met volume te maken maar met je machinerie. Wat je ook zingt, je moet je lied projecteren naar de mensen Als die taal dan woorden bevat waarover de mensen vragen moeten stellen, dan is dat nog veel toffer. De Vlaamse taal hoeven ze niet te vertalen in Nederland. Die heeft nuances en klanken die het warmer en aantrekkelijker maken. Maar samen gaan we naar Holland. (lacht)
W: Ja, met onze geladenheid en onze complexen. Maar ik voel dat de Nederlanders van ons houden. We kunnen niet zonder elkaar.
J:Toch is zingen er anders dan hier. Ik heb de indruk dat na een optreden de Nederlanders naar huis gaan. In Vlaanderen begint er dan een nieuwe voorstelling, dan begint het feest pas echt.

Samen spelen
J: Toevallig hebben wij al twee keer samen opgetreden in Nederland. Het was gewoon het idee van een theaterdirecteur om ons allebei op dezelfde affiche te plaatsen. Als jongste zong ik het eerste deel van de avond. Willem zong het tweede deel. Ik heb toen ontdekt, ook door de reacties van het publiek, hoe dicht wij bij elkaar staan ook al beoefenen we ons vak op een verschillende manier. Vlamingen zijn vertellers. Dat vind ik een sterk punt in wat Willem doet; er zijn de liederen en er is de vertelling. Ik probeer dat ook te doen. Ik heb mijn hele leven gezegd: “Ik studeer voor Willem Vermandere.” (lacht)
W: Ik heb, denk ik, mijn synthese gevonden. Een lach en een traan, tederheid en uit mijn sloffen schieten, af en toe. Ik ben eerder een ‘diseur’ van mijn liedjes, zoals Brassens dat noemde. Johan is een echte vocalist. Zijn stem is zijn instrument.

J: Ik doe iets helemaal anders. Ik probeer ook die vertelling te krijgen, maar probeer vooral echt te zingen. Ik probeer naar de essentie te gaan van wat ik doe. Het heel eigenaardige is, toen we samen optraden voelde ik hoe wij verbonden zijn met elkaar, hoe verschillend onze benadering ook mag zijn.
W: Maar het klikt hé. Uw jazzy manier van zingen en mijn manier van vertellen. En ook onze Zuiderse taal, natuurlijk. Ons ‘Belgisch’, zoals ze dat daar noemen. Want ‘Vlaams’ kennen ze niet. Voor onze tournee moeten we zoeken ook iets samen te doen.
J: Tijdens die tournee zullen we proberen tussen onze twee programma’s een brug te slaan. Ik hoor al hoe Willem mij een moment mee zal komen begeleiden op zijn basklarinet. Dat in­strument kan zo diep gaan in het gevoel. Ik zie ons ook iets doen in het Frans. Willem vertelde me dat hij een aantal van zijn chansons in het Frans vertaalde. Je moet weten dat het Frans voor mij bijna even natuurlijk is als het Nederlands. Ik ben geboren in die smeltkroes van Brussel.
Hierop declameert Vermandere spontaan een hele strofe van De Wind in het Frans.

J: Ikzelf schreef ook enkele liederen in het Frans en won in 1975, uitgerekend op 11 juli, de Vlaamse nationale feestdag, het festival van het Frans chanson in Spa. (lacht) De hele francofonie was daar. De Canadees Charlebois heeft in een ander jaar hetzelfde concours gewonnen. Ikzelf zing bijna altijd een liedje in het Frans. Ik ben schatplichtig. Tenslotte komen wij voort uit de oude traditie van de troubadours. Dat begrip is geëvolueerd door de eeuwen maar ik kan niet zeggen dat ik iets heb uitgevonden. Ik heb mijn synthese gemaakt van alles waar ik van hield. En voor mij was dat vooral het Franse chanson. Ik heb altijd die binding met het Frans chanson behouden. En Willem is zeker ook beïnvloed door de Québecois Félix Leclerc en zijn Moi, mes ­souliers ondermeer.
W: Of zijn La chanson du pharmacien.

© Foto: Jo Clauwaert

Zichzelf blijven
W: Wat wij eigenlijk doen op het podium is zeggen wie we zijn. Het publiek mag weten wat je blij maakt, waar je je boos over maakt, met welke blik je naar de wereld kijkt. Lang geleden mocht ik een vijftal keer in het voorprogramma zingen van de blinde Jules De Corte. Het was leuk te horen hoe hij dan lachend zei: “Willem, je ziet er goed uit”, of “Wanneer hebben wij elkaar het laatst gezien?” Maar als gouden raad zei hij me ook: “Het enige wat je als zanger moet doen is zeggen aan de mensen wie je bent.” Het is ook belangrijk om een optreden te doseren, te timen. De volgorde van je liederen moet je opbouwen. Ik zing natuurlijk een lied over de Eerste Wereldoorlog, maar geen twee, zeker niet in een programma van slechts een uur.

J: Timing, dat leer je gaandeweg. Maar wat Willem zegt over vertellen wie je bent, dat klopt. Een mooi voorbeeld hiervan is het Frans chanson van Jacques Debronckart Adelaïde. Daarin zegt hij: “iedereen is van ergens, niemand is van nergens”. Iedereen zingt zoals hij gebekt is. We zingen allebei op een heel andere manier. Maar wat we doen heeft dezelfde intentie. We zeggen waar we vandaan komen, al doe ik dat soms op de meest exotische ritmes. Het is door over jezelf te zingen dat de mensen zichzelf ‘herkennen’. Zo worden wij, zangers, een bevestiging voor de mensen die ons beluisteren. Ik zie drie functies voor onze chansons: een soort troost brengen, mensen wijzen op – dat zijn protestsongs toch – en een soort verbinding maken met anderen. Mensen kunnen daar stil van worden. En een geslaagde avond is voor mij een optreden waarin ook ‘stilte’ is geweest. Er is niet enkel de lach. Er is ook de stilte. Als ik het lied Een vriend zien huilen zing, een vertaling van Brels Voir un ami pleurer, dan voel ik soms een aarzeling bij het publiek voor het applaus. Als dat lukt, dan is de avond echt goed geweest. En daarna moet je natuurlijk het meest vrolijke lied uit je repertoire zingen.

Al veertig jaar
W: Als mensen niets zouden herkennen in onze liederen, dan zouden we al lang stil gevallen zijn. Dan hielden we het geen veertig jaar vol.
J: Je krijgt ook nog steeds bevestiging van wat je doet. In zo’n dubbelconcert is dat bijzonder. Er zijn mensen die in mijn wereld zitten, anderen horen meer in de wereld van Willem thuis. Die vragen zich misschien af of ze die andere artiest ook zouden kunnen appreciëren. En dan blijkt dat toch te lukken.
W: En er zijn ook nog steeds nieuwe luisteraars die ons ontdekken. Ik trad onlangs voor het eerst op in Maastricht. Het was op een literaire avond waar ik tussenin vier maal een paar liedjes zong. Maar toch kwamen op het einde mensen naar me toe die zegden: “Schande dat we nu pas je liederen ontdekken!” Elk optreden is ook apart door die persoonlijke toets. Bij elk optreden moeten mensen het gevoel hebben dat je dit maar één keer doet.
J: Elke avond moet aanvoelen als de eerste en laatste keer dat je het doet.
W: En we zullen die avond die nooit meer terug komt toch niet verknoeien, hé. Wij voelen ons vaak als een spits die elke keer weer moet scoren.
J: (lachend) Mochten wij zingen zoals de spelers van de Belgische nationale ploeg voetballen, dan was ons liedje al lang uitgezongen.

Niet dus. Het wordt binnenkort* minstens tien keer gezongen op Nederlandse podia.

www.willem-vermandere.be
www.johanverminnen.be

*© Dit artikel verscheen eerder in New Folk Sounds 118 (augustus/september 2008)  en wordt in het kader van de folkcanon opnieuw gepubliceerd.

Een “Ouwe Makker” is terug

Het voorbije jaar zal wel een bijzonder jaar zijn voor de Vlaamse chansonnier Zjef Vanuytsel. In het voorjaar bracht zijn vroegere platenfirma een box uit met de cd-uitgave van zijn vijf lang­spelers, vol gezongen tussen 1970 en 1983, met daar bovenop een dvd met opnames van de BRT. Na het horen van een demo met een aantal nieuwe ­liedjes was diezelfde uitgever meteen bereid ook zijn geplande nieuwe plaat uit te brengen. De nieuwe cd Ouwe Makkers ligt sinds 23 november in de winkels. En ondertussen toert Vanuytsel, nog tot 28 maart, met een vrij uitgebreide begeleidingsgroep door Vlaanderen. Er is één optreden in het Nederlandse Goirle gepland op 1 maart. In het najaar wordt de tournee voortgezet. Het was al sinds 1983 dat Vanuytsel niet meer optrad. Hij besloot toen een architectuurbureau te starten want het artiestenleven met Neder­landse liedjes gaf onvoldoende zekerheid aan het jonge gezin. Enkel in de zomerperiode, wanneer bouwwerken wegens vakantie stil liggen, trad hij sinds enkele jaren nog eens op. Maar daar is nu die weg terug naar het chanson.

Blijkbaar onaangekondigd in de pers verscheen die box met alle vijf je lp’s op cd gezet. Hoe is die onverwachte uitgave er gekomen?
Die was niet zo onverwacht. Reeds enkele jaren geleden werd daaraan gedacht. Bij een optreden tijdens ‘Boterhammen in de stad’, het jaarlijks zomerfestival georganiseerd door de Ancienne Belgique in Brussel, leek de belangstelling nog erg groot voor mijn liedjes. En er waren mensen van alle leeftijden. Maar platen van mij waren niet meer beschikbaar. Het was Jari Demeulemeester van de AB die met het idee kwam om de lp’s op cd uit te brengen. Hij kon de mensen van de platenmaatschappij overtuigen om met het materiaal dat ze in hun bezit hadden iets te ondernemen. Die schat aan liederen mocht toch niet op de zolder van Universal blijven liggen. Er werd iemand aangesteld om dat voorstel uit te werken. Maar tussen die beslissing en de volledige afwerking van de box ligt er zowat drie jaar. Ik ben er mezelf ook echt gaan achter zetten om er iets waardevols van te maken. Een verzorgd boekje zou een aantal geruchten over mijn verleden in de juiste context plaatsen. Mijn zoon Sam, die geschiedenis heeft gestudeerd, heeft artikelen en foto’s samen gezocht om zo het correcte verhaal van mijn zangcarrière te kunnen schrijven. Met die gegevens maakte hij, samen met Jan Van Hemeledonck die de eindtekst schreef, een naar mijn gevoel mooi inlegboekje voor de cd-box.

Hoe ben je chansonnier geworden? Hebben voorbeelden je geïnspireerd?
Ik ben eigenlijk spontaan beginnen zingen. Op het internaat op het college mocht ik acteren op het toneel. En op feestjes bleek ik goed te kunnen improviseren. Ik zong toen af en toe ook een blues of jazznummer, maar vond het ook leuk om zelf liedjes te gaan schrijven. Ik werd erg aangesproken door de teksten van Jacques Brel en die van Jaap Fischer. Bij Brel was het de manier waarop hij het leven bezong, bij Fischer was het de ironie die in zijn teksten steekt die mij aanspraken. Ik heb die twee zaken ook in mijn liedjes gebracht.

In mijn studententijd herleefde duidelijk de interesse voor Nederlandstalige liedjes. Meerdere jongeren waren creatief op dat vlak. Philips had de idee om een lp te maken met een verzameling van deze jonge chansonniers. Na het horen van mijn liedjes zagen ze er ook figuurlijk muziek in om een plaat met liedjes van mezelf uit te brengen. Ik tekende een contract met de firma terwijl ik nog student was. Maar de plaat zelf was pas enkele jaren later klaar. Ik moest nog een aantal liedjes schrijven om een plaat vol te zingen en ik herinner me nog goed dat de opnames plaatsvonden net voor het einde van mijn studies. Het was tussen de eindexamens die in april 1970 plaats vonden en het indienen van het eindproject als architectuurstudent. Het succes was zodanig groot dat zanger mijn beroep werd en dat het diploma in de schuif bleef liggen.

Ik denk dat jij de eerste Vlaamse chansonnier was die met zoveel muzikanten werkte en de rol van een producer zo hoog inschatte.
Ik geloof dat dit klopt. Ik zocht naar een eigen taal voor mijn liedjes. En muzikaal hadden wij toen niet de mogelijkheden die er nu zijn om zich onder te dompelen in verschillende muziekstijlen. Een platendraaiertje was al een luxe. En muzikaal waren we ook niet zo geschoold als de jonge muzikanten nu zijn. Het was een zoeken naar een klank die een gepaste, bredere muzikale begeleiding zou geven bij de tekst. Een producer en arrangeur waren hierbij zeker welkom. En het resultaat werd duidelijk geapprecieerd door het publiek. Spoedig waren er 25.000 exemplaren van de lp verkocht en werd ik overal gevraagd voor optredens. Uiteindelijk zijn er van die lp De Zotte Morgen ruim 100.000 verkocht.

Bij een eerste beluistering van de nieuwe cd Ouwe Makkers hoorde ik de Vanuytsel van een kwarteeuw geleden die dezelfde thema’s bezingt. Klopt dat?
De thema’s zijn maar gedeeltelijk gebleven, er zit toch ook heel wat anders in. Je kan niet zeggen dat ik bijvoorbeeld Mijn andere ik of Schone schijn of het nummer over het scheiden van vele paartjes tegenwoordig, Als je denkt dat ik je mis, ooit bezong. Ook de thematiek van Lief en leed en In de sterren en zeker van Gevoelige jongen heb ik vroeger nooit verwoord. Ik heb al een lang leven achter mij wat een andere invalshoek geeft. Dat merk je ook in Stil in de Kempen over het afscheid nemen van je ouders. Alleen zit er misschien wat weemoed in mijn liedjes en natuurlijk zijn mijn manier van zingen en mijn stem zoals vroeger.

Voor de nieuwe cd heb ik gedeeltelijk puur chanson willen ­schrijven. Maar er zit ook wat blues en wat uptempo in. Ik zuiverde wel mijn teksten uit, zodat ik met een minimum aan juiste woorden neerschreef wat ik bedoelde. De teksten zijn een spel tussen ironie en emotie, gevoelens. Ik ben nogal tevreden over de nummers die ik nu heb afgeleverd. Ze klinken meer doorleefd dan vroeger, de ervaring van het leven klinkt er in door. Voor de melodie ben ik vertrokken van de gitaar, maar wilde de muziek daarna meer ruimte geven, naar een ruimere dimensie tillen. Een vioolkwartet kan zo wonderen doen bij bepaalde liederen. En die vier violen spelen ook mee bij de concerten. We staan in totaal met tien man op het podium. Sommigen speelden al met mij tijdens de lp-periode, zoals Chris Peeters (gitaar), Jan Cuyvers (drums) en Jan Hulsens (bas). Maar ik heb ook schitterende jongere muzikanten, zoals Mike Smeulders op accordeon, Jo Hermans op trompet en Tom Van Stiphout op bas en mandoline, om er maar enkele te noemen.

Zachte nummers wissel ik af met up-tempo nummers. De elf nieuwe chansons worden tussen oude nummers door gespeeld. Het is erg leuk met zo’n groep op te kunnen treden. Die nieuwe cd en tournee zijn voor mij geen financiële zaak, het moet voor mij emotioneel de moeite waard zijn. En het is echt fantastisch voor uitverkochte of bijna volle zalen te mogen spelen met een publiek dat bestaat uit alle leeftijden. Meestal jonger dan ik, ik ben de zestig voorbij. Er komen ook aardig wat twintigers naar de concerten. Dat geeft een goed gevoel. En tussendoor proberen we al eens een nummer uit dat niet op de cd staat. Ik zal er vast nog enkele nieuwe afwerken voor de festivals en openluchtconcerten in de zomer.

Als openingsnummer herneem je een chanson van je tweede lp, Als je zo maar weg zou gaan, maar je herwerkte het grondig. In die nieuwe versie moest ik meteen aan Brel denken en meer bepaald aan zijn Chanson des vieux amants. Het beschrijft heel sterk die liefde van vele jaren.

Er steekt inderdaad een Breliaanse tint in dat lied. De liefde tussen mensen is ook een sterk emotioneel thema. Ik heb nu ook een lied rond echtscheiding geschreven omdat dat vandaag tot het leven van alle families behoort. In Als je denkt dat ik je mis bezing ik het thema met enige spot en ironie. Als je zomaar weg zou gaanis een mooie tegenhanger over een blijvende relatie, maar toch altijd wijzende op de broosheid ervan.

Een ander thema dat terugkomt is het dorp, je geboortestreek.
Ik heb nooit een lied over de Kempen geschreven, geen heimatlied. Wel over leven in een landelijk dorp. In Stil in de Kempen blik ik terug op mijn jeugd en mijn thuis. Je raakt vervreemd van je geboortestreek maar toch blijft ze in je steken. Bij de begrafenissen van mijn ouders ervoer ik dat heel sterk. Het dorp waar ik opgroeide, de mensen die ik er ken, het zit nog allemaal in mij. Het is een lied dat veel mensen herkennen en dat hen heel emotioneel aanspreekt.

Ook de protestzanger uit 1968 en volgende jaren hoor ik terug in Schone Schijn.
Jaja, die is niet verdwenen. Maar het is toch godgeklaagd hoe gebakken lucht vandaag de dag meer aandacht krijgt in de media en dus ook bij de kijkers, luisteraars en lezers dan de werkelijk belangrijke zaken en mensen in de maatschappij. En wees gerust, er volgen zeker nog een aantal dergelijke chansons. Er zijn nog heel veel toffe thema’s om aan te kaarten in een lied.

Tederheid lijkt me een van de kerngevoelens in je werk. Het was ook al de titel van je laatste lp.
Emoties kan en wil ik inderdaad helder en klaar uitdrukken. Maar ik wil meligheid vermijden. Tederheid is fantastisch als het echt is. Als ik daarover schrijf, dan komt het ook echt uit mezelf.

Ben je, na meer dan twintig jaar, niet verrast geweest door de grote veranderingen in de technische mogelijkheden, zowel in de studio als op het podium?
Er is inderdaad enorm veel gewijzigd. Zingen op een podium is nu veel leuker. De mix die ik op het podium hoor geeft me full-control op wat er in de zaal gebeurt. Het is wonderlijk. Vroeger moest je het stellen met de klank uit de boxen in de zaal en dat gaf op het podium helemaal niet weer hoe het publiek het hoorde. En de enkele monitoren die er in die tijd stilaan bijkwamen waren in niets te vergelijken met wat nu kan. Ook in de studio zijn de mogelijkheden enorm toegenomen. Maar ik ben toch blij dat we die niet al te veel gebruikt hebben. De producer wilde mijn stem zoals ze nu natuurlijk klinkt, wat doffer en dieper dan vroeger. Nagalm, zoals nu vaak gebruikt wordt, is er niet bij. Gevoelige jongen hebben we ingespeeld zoals we het live ook brengen. Van dat nummer heb ikzelf de productie gedaan. Voor de overige nummers was de jonge Jo Francken producer. Er werden elf nummers gekozen uit meerdere die ik klaar had. De lust om liedjes te schrijven is duidelijk teruggekeerd.

Discografie:
Zjef Vanuytsel (5cd + dvd/Universal 1730805)
Ouwe Makkers (Universal 1753859)

© Dit artikel verscheen eerder in New Folk Sounds 115 (februari/maart 2008) en wordt in het kader van de folkcanon opnieuw gepubliceerd.

Chanson en kleinkunst interesseren je al lang. Je werkte mee aan ‘Tliedboek’. Het is sinds die tijd dat je ook liedjes schrijft. Hoe ben je daartoe gekomen? Heb je grote voorbeelden?
Tijdens mijn studententijd in de jaren zeventig in Gent kwam ik in aanraking met Tliedboek, een muziektijdschrift met zijn wortels in het Gentse universitaire wereldje. Tliedboek – zoals het in die jaren hoorde: een links, kritisch muziektijdschrift – heeft echt mijn ogen en oren geopend voor wat er toen vooral in Amerika aan muziek gemaakt werd. Je mag echt niet vergeten dat je over die opwindende muziek (ik denk lukraak aan The Incredible Stringband, The Young Tradition, Derroll Adams, Tim Hardin, Gram Parsons, ach, honderden en honderden nieuwe namen) ­werkelijk niets terugvond op de radio of in ­kranten. In ons land was er alleen Tliedboek om daarover te berichten. Via Tliedboek ontdekte ik verder het Amerikaanse folktijdschrift Sing-Out en ook Rolling Stone en was ik voorgoed verkocht.

© Foto: Johan De Meester

Ik werd van de wereld van de Vlaamse kleinkunst en het Nederlands cabaret, de enige die ik tot dan toe kende, echt gekatapulteerd naar een andere wereld. Die wereld van de kleinkunst leek me opeens zo onwezenlijk braaf, burgerlijk, zonder enige aansluiting met de wereld zoals je die als jong kereltje dient te zien. Ironisch genoeg kleefde men, omdat ik in het Nederlands zong, automatisch de term ‘kleinkunst’ op me. Dat was en is eigenlijk nog altijd vreemd voor mij; ik zelf zag me en zie me als singer-songwriter, de anderen zagen me als kleinkunstenaar. Maar ik neem aan dat dit ook voor het beste van Jan De Wilde of Kris De Bruyne geldt. Ook op hen kleeft dat vermaledijde stempel, het valt gewoon niet weg te schrobben. Omdat je Nederlands zingt, is het kleinkunst. Zo simpel maar ook zo idioot is het.

Mijn grote muzikale voorbeelden heb ik dus via Tliedboek gevonden. Ik ben een tijd redacteur geweest en nu, zo veel jaren na datum, stel ik vast dat mijn eerste artikelen die ik voor Tliedboek schreef bijvoorbeeld over de eerste van Randy Newman en de toen nog volslagen nieuwe en onbekende John Prine gingen. In John Prine had ik toch echt wel mijn zielsbroeder gevonden, denk ik. Goed, Dylan speelt natuurlijk in een nog hogere divisie, maar iemand als Prine, later ook Townes Van Zandt, leerden me heel veel over taalgebruik en vooral hoe een gitaar voor mij hoort te klinken; oh, dat heerlijk, altijd opnieuw gebruikte G-akkoord van Prine. Eigenlijk hebben John Prine, Van Zandt, Steve Earle, Gilian Welch me geleerd dat je je niet moet schamen voor een ogenschijnlijk eenvoudige song. Ik denk dat zulke ogenschijnlijk eenvoudige songs de moeilijkste zijn .

Je zong je liedjes niet zelf, althans niet op plaat. Was dat schroom? Plankenkoorts?
Neen, ik zong mijn eigen songs niet. Hier en daar was er wel een optreden, maar dan stierf ik omdat ik geen greintje vertrouwen had in wat ik tot dan geschreven had. In een flits hoorde ik dan iets van Tim Hardin bijvoorbeeld en dan dacht ik: “Maar wat bezielt je om op een podium te gaan staan? Ga naar huis uw huiswerk opnieuw maken en kom dan later nog eens terug.” Zo lang ik thuis kon knutselen aan songs was ik tevreden. Het maken, het proberen, daarin stak ik al mijn liefde en mijn energie. Maar ermee naar buiten komen? Liever niet. Ik deed het af en toe om vrienden te plezieren, maar eigenlijk had ik dat niet moeten doen. Ik herinner me dat Jan De Wilde lang geleden in een televisieoptreden over mij en mijn eeuwig twijfelen zei: “Ge kunt ook té lang wachten en dan is het voorbij.” Ik heb dat toen niet geloofd en ik geloof het nog altijd niet. Ik kan wachten. Er is schoonheid in wachten. Ik ben blij dat ik al die jaren in alle stilte heb kunnen knutselen en proberen en opnieuw proberen.

Klopt het dat je muziek evolueerde van heel veel ‘country’ naar meer rustgevende melodieën en meer sobere begeleidingen met nu eens de piano, dan weer de slide-gitaar of het accordeon als hoofdinstrument. Maak jij die keuze of is dat groepswerk met je muzikanten?
Ik vind niet dat ik geëvolueerd ben van country naar, wat jij noemt, ‘meer rustgevende melodieën’. Het is natuurlijk een breed-spectrum-term als je country wilt omschrijven. Zodra je een pedal steel of viool gebruikt zit je al in country. Doe het licht, de eerste cd uit ’95, ja, die was inderdaad country gericht. Ik was toen erg onder de indruk van The Pink Flowers, de groep opgericht door Bruno Deneckere. De kennismaking met Bruno Deneckere is voor mij wel heel belangrijk geweest; hij was een heel pak jonger dan ik maar toen ik hem ontmoette, kende hij ongeveer alles van Hank Williams, Woody Guthry, Dylan, blue grass, enz. Met Bruno en zijn kompaan Nils De Caster hebben we talloze nachten dat soort nummers gespeeld met de flessen en de sigaretten binnen handbereik. Patrick Riguelle was producer van de laatste cd van The Pink Flowers en toen Walter Ertvelt mij de kans gaf zelf een cd uit te brengen, heb ik Riguelle als producer gevraagd.

Als ik er nu op terugkijk zou ik Doe het licht nu wel veel ‘lichter’gemaakt hebben. Ik bedoel echt letterlijk ‘lichter’, want er staat veel te veel op. Dat is het leergeld dat je betaalt, denk ik. Ik moest leren alleen mijn zin te doen en niet die van iemand anders. Vanaf Ilja was Nils De Caster producer en durfde ik meer en meer zelf bepalen hoe een song diende te klinken. Voor mij is Nils de ideale producer omdat er bij hem geen ego in de weg staat en hij technisch kan vertalen wat ik wil. Beiden zijn we liefhebber van ‘less is more’. Als je daarmee ‘rustgevend’ bedoelt, dan snap ik het wel. Hoe minder ballast aan een song hangt, hoe meer ruimte hij krijgt. Gilian Welch is daarvan, voor Nils en mij, een schitterend voorbeeld.

© Foto: Muziekburo Klesie

Herinneringen zijn je blijkbaar erg dierbaar. Je liederen verwijzen vaak naar je kindertijd met daarin zowel vreugde als droefheid. Steeds roep je emoties op. Ook de vrouw en jeugdliefdes komen op een milde manier aan bod.
Ja, blijkbaar zijn herinneringen mijn werkmateriaal. Het was aan anderen om me daarop te wijzen, zelf had ik dat niet eens in de gaten. Ik ben ook niet heel gericht op zoek naar herinneringen. Blijkbaar vinden zij mij, niet ik hen. Herinneren is achterwaarts leven. Het leven voorwaarts is er sowieso. Die herinneringen lijken soms op mijn bureau: een hopeloos rommelige stapelruimte waarin alleen ik nog mijn weg terugvind. Altijd zijn er de pogingen om daar wat orde in te brengen en telkens zijn dat de momenten van ontdekkingen. Het ligt er allemaal, het heeft er altijd al gelegen, alleen vind je op dat ene moment dat verloren gewaand boek opeens terug. Ik ben benieuwd wat er nog allemaal zal naar buiten komen en wanneer dat zal gebeuren.

Laatste trein naar M op de jongste cd Wind & Rook is daar een mooi voorbeeld van. Meer dan twintig jaar zat die song in mijn hoofd, al die tijd allemaal fragmenten die ik niet bij elkaar kon brengen. En dan, twee maanden voor de opnames stond die song er op één dag tijd. De song schreef bijna zichzelf zonder dat ik er mij mee bemoeide. Allerlei fragmenten die ik al die tijd meegenomen had, telden opeens niet meer mee. De figuur van de treinbestuurder had twintig jaar lang nauwelijks een plaats gekregen in dat verhaal en op die ene dag werd hij opeens een centrale figuur. Ik wist niet waarom hij opeens zo veel plaats innam die dag. Nu pas, zoveel maanden na die ene dag begin ik te begrijpen wie hij is.
Gogol schreef dat de mens geen duizendste van zijn ziel kent. Ah, de goede Gogol!

Je bekendste nummer is ongetwijfeld De fanfare van honger en dorst. Wanneer schreef je dat nummer? Het werd voor zover mij bekend, het eerst opgenomen in 1984 door Lieve Van Mileghem. In 1990 zette Jan De Wilde het op zijn cd Hè Hè samen met nog twee nummers van jou. Sindsdien behoort het tot de mooiste nummers in het Nederlands chanson. Het werd ook opgenomen door Jenny Arean (1992) en door Gerard van Maasakkers (2000). Een eigen vertolking door Lieven Tavernier op cd ontbreekt. Leg me dat eens uit.
Het is een lange geschiedenis. Ik heb het kort na mijn universitaire studies geschreven, maar het was voor mij een nummer dat naast alle andere in de schuif lag. Ik heb ook nooit gedacht dat het zo een plaats zou innemen. Daar er in die tijd geen enkele platenfirma in mijn nummers geïnteresseerd was, en ik zelf niet de stap durfde te wagen in eigen beheer op te nemen, wou ik de nummers dan maar weggeven aan Raymond van het Groenewoud of Kris De Bruyne. Maar ik kende hen niet persoonlijk en durfde niet zomaar aanbellen met mijn liedjes. Jan De Wilde kende ik wel. Hij was indertijd een fervent lezer van Tliedboek en zo ben ik als toenmalige redacteur met hem in contact gekomen. Hij werd een van de weinigen die ik mijn songs liet horen. Hij hield ervan, vond het zonde dat ze in de kast bleven liggen. Ik wist dat mijn songs bij hem in goede handen zouden zijn en daarom heb ik hem De fanfare en Eerste sneeuw en De verdwenen karavaan gegeven.

Na het succes van Hè Hè werd het voor vrijwel iedereen een De Wilde-nummer. In het beste geval vermeldde een persjongen mij als tekstschrijver, maar dat was zeldzaam. Ik heb dat ook nooit een probleem gevonden, eerst omdat De Wilde er een zeer mooie versie van maakte en ook omdat ik vind dat een song, zodra hij in het publiek komt, op zichzelf moet staan. De song moet zijn weg zoeken en vinden zonder behulp van zijn vader of moeder. Ik heb er overigens ook nooit bij stilgestaan dat die song sowieso ooit zou gecoverd worden. Het leek me zo aan Gent gebonden dat het nooit Gent zou buiten geraken. Maar blijkbaar speelt die Gentse background niet zo een belangrijke rol, maar herkennen velen dat verlies van die prachtige studentenjaren, de spannende wachttijd vooraleer het ‘échte’ leven begint.

De cover van De Wilde leek met het succes van zijn Hè Hè de enige versie te zijn. Het had geen zin, vond ik, een andere versie, mijn versie, te maken. Ik gunde hem van harte het succes omdat hij met heel veel liefde en zorg die song bekend had gemaakt. Diep in mij wist ik dat ik die song moest laten rusten, hem de tijd diende te geven om uit de schijnwerpers van zijn coverversie te komen. Ik heb je al gezegd dat ik van wachten hou? Nee? En het is nog maar twee à drie jaar dat we live mijn versie spelen bij optredens. En eigenlijk zijn mijn muzikanten en ik bang de song op te nemen, omdat hij nu bij elk optreden voor ons nog anders klinkt, nog altijd nieuw, in staat geboren te worden. Het lijkt alsof we elk telkens toekijken hoe die song die avond zijn weg zal vinden. Ooit moet een cd-opname ervan maar gebeuren. Maar daarover beslist de fanfare zelf.  

© Foto: Johan De Meester

Je zingt bijna uitsluitend eigen liederen. Maar toch grijp je enkele keren naar nummers van anderen: muziek van Dolly Parton, een vertaling van (de mij onbekende) Jacques Verniers en een Gentse aanpassing van Hollywood van David McNeill. Heb je een bijzondere reden om die auteurs die eer te bewijzen?
Ik voel me niet echt geroepen om andermans materiaal te zingen. Ik heb het altijd moeilijk met vertalingen, ik zou niet weten wat daar het nut van is. Maar als je een song in je eigen leefwereld kan binnenbrengen, dan wel.
Coat of many colors van Dolly Parton op Doe het licht heb ik helemaal omgebogen naar een eigen jeugdherinnering aan een oude Gentse klederenwinkel: De gouden schaar. Ook Hollywood van David McNeill is een zeer vrije overzetting van een Parijse naar een Gentse scène. Ik kocht lang geleden zijn eerste plaat in een obscuur Frans winkeltje en was er zeer door gecharmeerd. Veel later hoorde ik dat hij de zoon van de schilder Chagall is en veel liedjes voor anderen schrijft.

De enige uitzondering is Joshua van Jacques Verniers op Ilja. Dat is dan wel een hele trouwe Nederlandse vertaling van die song. Ik vond en vind het een hele goede song, ietwat verwarrend en onbeholpen liefdevol. Verniers is een oude studievriend van me die nu universiteitsprof is in Gent. In onze jeugdjaren dweilden we samen allerlei talentenjachten af. Verniers viel altijd in de prijzen, en terecht. Hij was een echt natuurtalent die in het Gents en het Engels schreef. Omdat niemand ooit nog iets van zijn prachtige nummers zal horen vond ik dat ik iets moest redden van dat verloren bezit.

Bij een optreden geef je de indruk niet erg op je gemak te zijn op het podium. Klopt dat of is het een manier van omgaan met je publiek?
Ik heb het moeten leren, optreden. Tot groot jolijt van mijn muzikanten ben ik onmenselijk zenuwachtig voor het optreden. Zij kunnen je wel behoorlijke verhalen daarover vertellen. Ik ga altijd naar het podium met de idee dat ik het niet kan, dat mensen meteen zullen zien dat ik bijvoorbeeld een akkoord niet op het juiste moment gespeeld heb, dat die mi-snaar niet zuiver was. Ik vind probleemloos duizenden redenen om mezelf te kelderen. Ik weet dat het niet gezond is, maar het is blijkbaar sterker dan mezelf. Soms gaat het de goede kant uit als ik zo weinig mogelijk let op wat ik doe en me voor ogen houd dat ik er niet alleen ben, maar dat mijn muzikanten met mij muziek maken, dat wat nu gebeurt straks al weg is en dat ik van dat ene moment leer genieten. Soms is het genieten, meestal nog leren genieten.

Discografie:
Doe het licht
Ilja
Niet voorbij (distributie: LC Music)
Wind en rook (distributie: LC Music)
alle cd’s zijn te bestellen via de website:
www.lieventavernier.be

Het citaat ‘Vlaanderens best bewaarde geheim’ is geleend van Dirk Fyns/De Tijd.

© Dit artikel verscheen eerder in New Folk Sounds 117 (juni/juli 2008) en wordt in het kader van de folkcanon opnieuw gepubliceerd.

Gooikoorts 1 – 3 juli 2011, Gooik – België

De negende editie van Gooikoorts stond in het teken van ‘rietgeblazen instrumenten’. Tal van doedelzakken passeerden de revue in alle soorten en maten. Maar ook klarinetten en exotische aanverwanten als de Sardijnse launeddas. Het was niet het festival van grote uitschieters, maar de kwaliteit lag gemiddeld hoog. Ik heb een enkel doedelzak-concert aan me voorbij laten gaan, want je moet het instrument als toehoorder wel een beetje doseren. Maar wat ik heb gezien en gehoord was meer dan de moeite waard. Gooikoorts bood weer veel variatie aan muzikale cultuur uit bekende en onbekende Europese streken.

Als altijd opende de ‘dorpsomroeper’ vrijdagavond het festival met een bulderende ode (want zonder microfoon) aan de volksmuziek.

Veel Keltische invloeden dit jaar. De Vlaamse Ieren van Shantalla zetten vrijdagavond direct de toon. Terug van een paar jaar weggeweest, weet de groep moeiteloos een Ierse pub-sfeer te creëren. Maar het optreden blijft te veel steken in clichés, waardoor spanning uitblijft.

De revelatie van Gooikoorts vond ik Bogus. Normaal gesproken een balfolkgroep, maar het luisterconcert op zaterdagmiddag boeide van begin tot eind. De jonge broertjes De Schepper zijn sterk gegroeid in zowel muzikale creativiteit als podiumpresentatie. Strakke afrondingen en zelfverzekerde solo’s op sax en gitaar gaven het concert zijn meerwaarde. Tegenover de moderne folk-met-jazzinvloeden van Bogus stonden de traditionele klanken van Igriczek. Op oude instrumenten bracht de groep een mix van Hongaarse muziek uit de middeleeuwen en volksmuziek uit de Moldavische cultuur. De groep haalt haar liederen niet alleen uit oude liedboeken, maar gaat ook de boer op om bij oude mensen de overgeleverde volksliederen op te tekenen. Het resultaat: mooie melodieën met sterke meerstemmige zang. Vooral de krachtige, heldere stem van zangeres Andrea Navratil mag genoemd worden.

Voor de intiemere concerten kon je terecht in de akoestische tent. Het enige concert dat ik daar heb gezien viel echter tegen: dat van de Deense Anja Praest en haar man. Na een veelbelovend begin vervalt Anja in geneuzel over alledaagse ditjes en datjes en blijkt zang niet haar sterkste punt te zijn. Gevalletje van zelfoverschatting?

Ook de spierballenfolk van Anxo Lorenzo uit Gallicië bracht me niet van m’n stuk. Goede muzikanten, zeker, maar een stortvloed aan noten en riedels: te veel van het goede. Anxo was duidelijk het baasje: bandleden moesten hem zijn glas water aanreiken. Nee, dan klonk de aloude Battlefield Band (opgericht in ’69, maar geen oorspronkelijk band meer) toch overtuigender. De groep paarde humor aan kwaliteit van met name de violisten. Hun ‘Keltische set’ sloeg zeer aan bij het publiek.

Elke avond werd de grote tent omgetoverd tot danszaal. Op vrijdag was het de beurt aan Surpluz. De Vlaamse balfolkgroep oogstte veel lof, met name vanwege de sterke samenzang. Surpluz laat zien dat zang niet misstaat in de balfolk. Gooikoorts 2011 werd waardig uitgeluid met een Bretons Fest-Noz door Skolvan. Liefhebbers van de Kost ar C’hoad en Gavotte konden dansen tot ze er bij neervielen. Waarna met zich op het nachtelijk terras wederom kon laven aan zang, dans en muziek. En aan lekkere Chouffekes en andere pintjes. Want een opwarmertje voor de koude nachten was bittere noodzaak.

Hooggeëerd publiek!
New Folk Sounds presenteert:

de Folkcanon der Lage Landen

Dit jaar wil New Folk Sounds een klein monumentje oprichten voor een aantal gekoesterde meesterwerkjes die gebeiteld staan in de folktraditie van de Lage Landen. Goed idee? Suggesties? Welke liedjes in welke uitvoering mogen we zeker niet vergeten en kunnen niet op deze lijst ontbreken? Roepen staat vrij! Metsel mee en volg ons op:

➸ www.newfolksounds.nl/folkcanon

Zelf  mee metselen kan via dit reactieformulier

Ballroomquartet

In 2011 bestaat Ballroomquartet 10 jaar en dat wordt gevierd!  In januari verschijnt een compilatiealbum met daarop een overzicht vanaf hun eerste cd (geproduced door Monsieur Paul van Triggerfinger) tot en met hun derde fullalbum (geproduced door Blixa Bargeld van Einstürzende Neubauten & Nick Cave & The Bad Seeds). Kers op de taart is dat er ook een aantal live tracks op dit album zullen staan die werden opgenomen tijdens een live-sessie van de RTBF in 2010. De cd komt eerst uit in het Verenigd Koninkrijk waar het viertal een exclusieve deal sloot met Frusion Artists. In afwachting van komende zomerconcerten over het Kanaal werkt Ballroomquartet ondertussen naarstig verder aan de soundtrack van de nieuwe Belgisch-Nederlandse film ‘Lena’ van regisseur Christophe Van Rompaey (Aanrijding in Moskou). Deze film mag u in de bioscoopzalen in 2011 verwachten.

Video ingesloten

Zonder titel
(Appel Rekords APR 1326)

Simpeler kan het bijna niet, zou je zeggen. Een duo van accordeon en viool. Samen hebben ze een cd opgenomen met vrijwel uitsluitend eigen muziek. Het repertoire beweegt zich over een breed terrein met een folky inslag, zoals je mag verwachten op een schijf die uitgebracht is op het label van de Belgische folkhoek Den Appel. Ze bestrijken heel Europa, en doen dat licht als dons. Je krijgt soms het idee dat een zacht windje hen alle kanten op speelt. Van Hongarije naar Ierland, en dan snel door naar de Balkan. Bijzonder fraai is Moufflekes, waarin Montanaro de hoogte opzoekt in scherp gestreken flageoletten terwijl Cavez haar accordeon aarzelend laat dansen en zuchten. De diversiteit van de stukken en de fantasievolle behandeling van het uitstekend musicerende duo maken dat de eenvoud van de bezetting altijd fris blijft klinken. Montanaro draagt veelal de melodie, terwijl Cavez met haar bassen en akkoorden voor een ondergrond zorgt, en de violist van een tegenstem voorziet. Deze cd komt binnen als een verkoelende avondbries na een hete zomerdag.

Tracks:

Video ingesloten

13. chemin des mandarines – Luisteren
(Home records 4446063 / AMG records)

Wie in 2008 op het Festival Dranouter deze jonge Belgische groep bezig zag, zal dat uur muzikaal plezier niet gauw vergeten. Na de cd Vitamine K van toen is er nu hun tweede cd die wat meer doordacht klinkt. Drie van de elf nummers van de cd zijn traditionals uit het klezmer repertoire, waaronder Papirosn, met bijzonder knap trombonespel. Zeven overige nummers werden gecomponeerd door klarinettiste Aurélie Charneux, en een door Adrien Lambinet, trombonist en tubaspeler bij de groep. Maar net zo goed als bij de klezmer kan je deze groep onderbrengen bij de jazz. Op momenten lijkt het wel een gekke straatmuzikantengroep. Kortom, deze boeiende groep is niet in een vakje te stoppen, ze spelen er zich steeds weer uit. Klezmic Zirkus is een muzikale melting pot die bij elke beluistering rijker gaat klinken. Gitaar, accordeon, contrabas en slagwerk klinken bijzonder aardig met het koper en de klarinet. De muzikanten tasten echt de grenzen van hun instrumenten af. Heel even horen we ook de stem van gastzangeres Zahava Seewald. Klezmic Zirkus klinkt ongewoon, ja, buitengewoon. Hun muziek stijgt naar het hoofd maar is, in tegenstelling tot alcohol, zonder mate te verbruiken.

http://www.myspace.com/klezmiczirkus

De Askoy II, het zeiljacht waarmee Jacques Brel de wereldzeeën heeft bevaren, werd door de gebroeders Wittevrongel uit Blankenberge naar België teruggehaald. Tenminste, de romp van het schip die ze onder het zand in Nieuw-Zeeland hebben teruggevonden. Morgen, 8 april, geboortedag van Brel, wordt het schip naar de scheepswerven van Rupelmonde gebracht, op de linkeroever van de  Schelde. Iedereen is er welkom. De aankomst van het schip is verwacht om 10 uur. Het wordt er verwelkomd met zang door  het duo Deux Indécis (Pieter Smout en Hannelore Muyllaert) en gitarist Filip Bruffaerts. Ze brengen chansons van Brel natuurlijk.

Video ingesloten

Het festivalseizoen begint weer vroeg. Op 24 en 25 april kan de zomer in de Panne van start gaan. Buurman komt ook spelen! Een artikel over Buurman verscheen in New Folk Sounds nr. 124. Kijk voor het programma en alle andere info op de website van Dranouter aan Zee.

Een nyckelharpaorkest, een doedelzakfanfare en een levend klavier: het zijn maar enkele van de opmerkelijke muzikale acts die op zaterdag 17 april 2010 het stadscentrum van Leuven zullen kleuren ter gelegenheid van het startevenement van het Feest van de Folk.

Goesting!
Van 17 april tot 1 mei 2010 is Muziekmozaïek al aan de negende editie van het Feest van de Folk toe, dit keer in het thema Goesting!, meteen ook het thema van de Week van de Amateurkunsten. Gedurende twee weken worden in heel Vlaanderen en Brussel tientallen folkactiviteiten opgezet door diverse organisatoren.

Het Feest van de Folk wordt in 2010 op gang geschoten met een groot evenement op zaterdag 17 april, in Leuven deze keer – nadat Gent in 2008 (voor Trottoir Fanfaar) en Antwerpen in 2009 (voor Changer!) al gaststeden waren.
Muziekmozaïek gaat voor het startevenement van het Feest van de Folk 2010 scheep met de jonge vereniging Folk in Leuven, organisator van bals, concertjes en samenspelsessies maar voor de gelegenheid, op 17 april 2010, medecoördinator van een evenement dat de hele binnenstad van Leuven op folky stelten zal zetten.

Voor een overzicht van alle activiteiten kun je een kijkje nemen op www.feestvandefolk.be

Buiten New Folk Sounds om raken de levens van redactieleden elkaar wel eens: Marius Roeting had voor het dagblad BN/De Stem een kort interview met de zoon van Dries Delrue, zanger en componist Klaas Delrue van de Vlaamse groep Yevgueni. Met hun derde cd We zijn hier nu toch wil de groep ook graag Nederland voor zich winnen.

Lees dit tweegesprek.

Wannes Van de Velde – 3 cd’s + 1 DVD
(Universal Music Belgium 2714434)

Deze verzamelbox ziet er uit als een boek en dat is hij ook een beetje. Hij bevat namelijk tachtig bladzijden tekst en foto’s, gedrukt op glanzend papier. Alle teksten van de liederen die op deze drie cd’s te horen zijn, zijn afgedrukt. Ook drie teksten over Wannes, geschreven door muziekvrienden: Piet Chielens, Paul Rans en Dree Peremans. Nog een vierde tekst door zijn goede vriend Fons Buyens. Op zich is dat al een fraaie uitgave, met helaas toch teveel zetfouten. Al bijna vijf jaar geleden maakte Wannes zelf de keuze van de vijfenzestig nummers op deze verzamelbox. Het bleef wachten tot een jaar na zijn overlijden vooraleer de box in de winkelrekken terechtkwam. De nummers dateren van tussen 1966 en 2000. Het werd geen chronologische verzameling. Wannes deelde zijn keuze in zeven thema’s in: België, Stad, Oorlog, Poëtisch, De zee, Beschouwelijk, Ironisch en Absurd. Hij koos ook zeven live-nummers die vooral door radio Klara zijn opgenomen. Er werd nog een interessante dvd aan toegevoegd. In het onwaarschijnlijke verhaal over de arm van Pepe Tilde ontdek je welke goede verteller Wannes ook was. En een documentaire van John Erbuer met Alex Boon, opgenomen eind 1976, laat een veelzijdige Wannes horen en zien. Daarin is ook een nog jonge Martin Carthy te zien. Deze box is een onmisbare uitgave voor ieder die waardering heeft voor Wannes Van de Velde. En ook voor anderen.

“Ik mag de frontvrouw zijn van een vriendengroep”

Haar eerste cd is net een jaar oud. Hij loopt goed, zowel in Nederland als in Vlaanderen. Bij onze ontmoeting hoorden we een jonge zangeres die weet wat ze wil.

Hannelore Bedert - fotografie: Johannes Vande Voorde ©

Studio Herman Teirlinck
Tijdens ons gesprek heeft Bedert het herhaaldelijk over ‘de Studio’. Daar leerde ze het vak van singer-songwriter. Vooral raadgevingen van Bram Vermeulen, die er les gaf, zijn haar bijgebleven.

De liefde voor muziek kreeg ze van thuis uit mee. Haar ouders stonden er op dat de drie kinderen ook theater- en muzieklessen volgden. Voor kinderen uit het West-Vlaamse Deerlijk gebeurde dat op de academie te Harelbeke. Als jongste in het gezin leerde Hannelore ook piano spelen. Dat instrument was immers al aanwezig in huis. Haar verlangen om cello te leren zou teveel gekost hebben. Nu is piano gelukkig handiger om liedjes te componeren dan cello.

Zoals elke jongere uit haar generatie begon zij songs te schrijven in het Engels. Na haar middelbare school koos ze er voor om de afdeling kleinkunst – een woord dat niet meer echt de lading dekt – te gaan volgen. Haar ouders hadden haar een studierichting toegewenst die meer zekerheid biedt, maar daar ze slaagde voor de toelatingsproeven werd het toch de Studio. Het is op Studio Herman Teirlinck dat ze overtuigd werd dat het beter was om in het Nederlands te schrijven.

Tijdens haar studies dong ze mee in wedstrijden, vooral om zichzelf te testen voor een echt publiek. Voor de Vlaamse Nekka-wedstrijd voelde ze zich nog niet klaar. In Nederland kon ze wat anoniemer meedingen. Bedert nam deel aan de NCRV-prijs Open Podium, de SongAholic Contest en aan de Nederpopprijs. Tot haar grote verrassing won ze die alle drie. In de Vlaamse kranten werd daar heel kort melding van gemaakt, maar verder niets. Vandaar dat ze aanvankelijk meer op het podium stond in Nederland dan in Vlaanderen. Na haar studies won ze, eind 2007, ook de Nekka-wedstrijd. Vanaf dan werd Bedert ook in eigen land erkend en gewaardeerd.

Nekka-Nacht 2008
De Nekka-wedstrijd en de daarop volgende Nekka-Nacht in het Antwerpse Sportpaleis betekenden echt een doorbraak voor Hannelore Bedert.

“Dat jaar was Bart Peeters de hoofdvedette van de Nekka-Nacht. Dat toeval was een geluk voor mij, want Bart geloofde in mijn kunnen Hij zorgde er voor dat ik de enige vrouwelijke artiest was op de affiche. Daar dit jaarlijks evenement ook behoorlijk aandacht krijgt in de pers was dat voor mij een meegenomen publiciteit. Peeters liet immers niet na om mij steeds uitdrukkelijk te vermelden bij interviews die hij voorafgaand aan de pers gaf.”

En dan was er natuurlijk het optreden zelf in het Sportpaleis, waar de duizenden aanwezigen, twee avonden na elkaar, een verrassend goed klinkende jonge zangeres aan het werk zagen. Niet alleen haar eigen Met uw ogen toe aan de piano gezongen, maar ook het lied van Bart Peeters Zonder woorden dat ze in duet met hem mocht zingen, kregen alle aandacht in de perscommentaren. Zij was de ontdekking van de avond. Na die uitzonderlijke avond en die grote duw in de rug van Peeters voelde Bedert dat de tijd rijp was voor een eerste full-cd. Ook het publiek vroeg er naar. Aanbiedingen van grote labels wees ze van de hand. Die stelden teveel voorwaarden die haar niet zinden. Zij wou zelf bepalen wat en hoe de cd zou zijn. Collega’s steunden haar daarin. Met haar palmares van gewonnen wedstrijden en de speellijst voor het komend seizoen kreeg zij een lening bij de bank waarmee ze haar cd in eigen beheer kon uitbrengen. Ze waagde de sprong en die kan zeker geslaagd genoemd worden. Als producer had ze Stoffel Verdickt aangesproken. “Daar ben ik erg blij om,” zegt ze, “want een producer laat je wat afstand nemen van je eigen songs. En dat is goed.”

Nederlands en dialect

Hannelore Bedert - fotografie: Johannes Vande Voorde ©

Ik zeg haar dat ik het wat moeilijk heb met de taal die ze hanteert. Haar liedjes in algemeen Nederlands zijn soms doorspekt met niet zo Nederlandse woorden en in haar liedjes in het dialect hoor ik zuiver Nederlandse klanken die eveneens ongewoon aandoen. Deze opmerking verrast haar niet. Ze heeft een antwoord klaar: “Ik weet dat ik een vorm van tussentaal schrijf . Maar daar koos ik voor. Ik wilde liedjes schrijven in de taal die ik ook spreek. Het dialect dat we thuis spraken was zeker niet meer het oude, platte dialect van de streek en het gesproken Nederlands was ook niet helemaal standaardtaal. Vandaar. Ik wilde echt in spreektaal schrijven en zingen, in de taal waarin ik me goed en gemakkelijk voel. Deze vorm werd ook aanvaard in de Studio. De tijd dat er in opleidingen gehamerd werd op zuiver Algemeen Nederlands is duidelijk voorbij. Maar mogelijks zal ik minder dialect of tussentaal gebruiken op mijn volgende cd, dat laat ik nog open.”

Veel somberheid en ook Raymond
Hoe kon ze Raymond van het Groenewoud overtuigen om mee te zingen op haar cd, wilde ik weten. “Ook dat heb ik aan de Nekka-Nacht te danken. Ik had het nummer Imaginaire geschreven dat ik samen met een man wilde zingen. Op de eerste avond van Nekka raapte ik al mijn moed samen en klopte aan op de kleedkamerdeur van Raymond die een van de artiesten was op die Nekka-Nacht. Ik gaf hem een opname van het lied dat ik met een muzikant had ingezongen en vroeg hem of hij dat met mij zou willen zingen op de cd. De volgende dag, in de gangen van het Sportpaleis zei hij mij spontaan dat hij dat wel wou doen. Ik geloofde mijn oren niet. Later heb ik van anderen vernomen dat hij vol lof was over wat ik schreef. Sindsdien hebben we nog regelmatig contact en geeft hij me nog raad. Raymond is een bijzonder fijne meneer die ik erg respecteer, zowel op menselijk als op muzikaal vlak.”

Een vriendengroep
Haar groep bestaat uit door haar uitgekozen muzikanten. “Bij Nona Mez, de erg ondergewaardeerde groep van Geert Maris, hoorde ik drummer Davy Deckmyn en bassist Bart Van Lierde. Die twee wil ik als ritmesectie in mijn groep, zei ik tot mijn lief. Ik sprak hen hierover aan en ze stemden toe. Als gitarist kon ik Thomas Vanelslander, die tien jaar bij Raymond speelde, aantrekken. En nu spelen live ook nog twee strijkers mee die op de cd meespeelden: celliste Seraphine Stragier en violist Jeroen Baert. Die groep groeide uit tot een echt plezante vriendengroep. Het klikt goed tussen ons op het podium en dat merkt het publiek ook. Daar ben ik bijzonder blij om.”

www.hannelorebedert.be
Wat als – Baanrecords CTC-2990512 / Coast to coast