(Zimbraz MWCD 3042 / Music & Words)

Dit is een heruitgave van de erg geloofde cd van Benali uit 2006. Romeo & Leila is een concept-cd, geïnspireerd door de Romeo van Shakespeare en de Layla uit het Arabische volksverhaal Layla & Majnun. Naar aanleiding van het verschijnen van die cd had Luther Zevenbergen een gesprek met Benali. Zijn artikel is te lezen in NFS 108 en op de website.

In april 1967 treurde Duitsland om Konrad Adenauer. De dood van de bondskanselier was het enige onderwerp op de radio en verder klonk er slechts treurmuziek. Voor Manfred Bartmann (1952) was dat echter de gelegenheid te ontsnappen aan de Duitse radiosleur. Hij ontdekte Radio Veronica en Radio Caroline. Daar klonk totaal andere muziek. In de ogen van de gevestigde Duitse luisteraars was die echter verre van netjes. “Men noemde dat ‘Hottentottenmuziek’ en dat was heel erg slecht”, vertelt Bartmann nu vol ironie. “Het zou de ondergang van het Avondland betekenen.” Voor tiener Manfred was de ontdekking van die andere muziek echter beslissend voor het verdere verloop van zijn leven.

<p>Foto's :H.Sardehaii</p>

Hij voltooide het gymnasium, bekwaamde zich op de (Ierse) bouzouki, studeerde wiskunde in Göttingen, belandde daar in de folkgroep Lilienthal, stond enkele jaren als leraar voor de klas maar vond uiteindelijk toch zijn voldoening in de muziek.
De nieuwsgierige muzikant reist sinds 1983 de hele wereld af op zoek naar bijzondere muziekuitingen. Hij zocht en vond die in Marokko, Duitsland, Nederland, Botswana, Engeland, de Westelijke Sahara, Spanje en de Dominicaanse republiek. Bartmann registreerde daar allerlei muzikale vormen. Niet zoals Alan Lomax en Ate Doornbosch, die na een gesprek met de muzikant de opname startten, maar in de vorm van ‘in context recordings’ licht de muzieketnoloog toe. ”De muziek passeert, of ik er bij ben of niet. Dat maakt de muzikanten niet uit.”
In 1991 promoveerde Bartmann op het Beieren van de klokken in het Graafschap Bentheim, Denekamp en Oost-Friesland. Tegenwoordig is hij hoogleraar in de muzieketnologie aan de Universiteit van Salzburg.
Al meer dan veertig jaar is Manfred Bartmann ook zelf actief als muzikant. Pas nu verscheen zijn eerste eigen cd, Frisia Orientalis. Naast tien muziektracks puilt de schijf bijna uit van de gedigitaliseerde informatie. Er kan geen byte meer bij. Voor een overzichtelijk menu was geen plaats meer en daarom is het een beetje zoeken naar de toegang tot alle gegevens. Juist voor die situaties heeft Bill Gates gelukkig de Verkenner aan Windows toegevoegd.

Informatie
De kartonnen verpakking beschrijft de inhoud van de schijf slechts summier, want elke track heeft een digitale toelichting. Alle informatie is in PDF-files gevat, dus printen kan ook. Dat kost wel veel papier omdat de toelichtingen erg uitgebreid zijn. De vele kruisverwijzingen roepen soms de gedachte aan een overvloedige spaghettimaaltijd op, maar ook daarbij kun je na afloop zeggen dat je dan wel wat hebt gehad.
Omdat de informatie overweldigend is, dacht Bartmann met de lezer mee. Niet minder dan 27 pagina’s F(requently) A(sked) Q(uestion)s verlichten de weg in de informatiedoolhof. Verder is er een handvol schema’s toegevoegd die soms ook nog een link leggen met de folkhistorie.
De muziektracks zijn gebaseerd op verschillende ’stijlen’ (Afrikaanse, Perzische en Platduitse muziek). Voor elke soort is er ook nog een aparte inleiding. Maar de mooiste ontdekking in de digitale rijstebrijberg is een drietal podcasts (Sint Maartenliedjes, de rommelpot en het Midwinterluiden). Die audiotracks – in het Engels ingesproken door een van Bartmanns studenten – verklaren op heldere wijze zeer veel. Drie toegevoegde videofragmenten vormen nog een leuke illustratie en zoals het een wetenschappelijke publicatie betaamt, ontbreekt de – indrukwekkende – literatuurlijst niet.
De informatie is vooral in het Engels. Voor Bartmann was dat ooit een eyeopener: “Die taal heeft mij laten zien dat er meer bestaat dan die vervelende muziek die in mijn jeugd uit de radio kwam.”
Vrijwel alle muziektracks grijpen in elkaar. In de openingstrack mengt het Oostfries zich al meteen met Afrikaanse ritmes en in Midwinter bells beieren de midwinterklokken door de kinderrijmpjes heen. Dan wordt ook duidelijk waarom de toelichting spaghettivormen heeft.

Muziek

<p>foto's: H.Sardehaii</p>

Het zijn vooral trillende snaren die Bartmanns zang op de tien muziektracks begeleiden. Zijn craquelé-stem klinkt soms verpakt in etnische muziek. De etnomusicoloog hield zichzelf tot nu toe tegen om zijn zang te ontplooien. “Ik speelde in Liliënthal en andere bands op draailier en viool maar heb eigenlijk nooit echt gezongen. Hier in Salzburg ontdekte ik een vocal coach en stelde vast dat ik toch eigenlijk wel zou kunnen zingen. Dat was nieuw voor mij.”
De zanger begeleidt zichzelf op diverse gitaren, Ierse bouzouki en een scala van percussie-instrumenten. Zijn lerares Perzisch, Mehrenegar Rostami, ondersteunt hem op enkele tracks. Daarbij staat de santoor, een Arabisch-Perzisch hakkebord, centraal. Alles is ingenieus gemixt door technicus Bernie Rothauer, die er hier en daar ook nog akoestische effecten in mengde.
Op vier van de tien tracks speelt Sara Baartman (1789 – 1816) een grote rol. Handige jongens namen deze Khoisan-vrouw mee naar Europa en afficheerden haar – onder meer vanwege haar uitzonderlijke achterwerk – als de Hottentot-Venus. Manfred Bartmann “was als door de bliksem getroffen” toen hij oog in oog stond met de restanten van haar, jaren geleden in het Musée de l’Homme in Parijs. “Daar stond zomaar ‘mijn naam’ op die kist. Ik ben toen verder gaan zoeken. Ook over hoe haar muzikale omgeving geweest kan zijn.” Dat men haar ‘Hottentot’ noemde, versterkte zijn drang om verder te speuren. In zijn jeugd had hij immers naar ‘Hottentottenmuziek’ geluisterd.
De Baartman-tracks zijn niet alleen ingebed in Afrikaanse muziek. Perzische muziekelementen begeleiden twee klaagzangen voor Sara Baartman. Zelfs Jacqui McShee van Pentangle speelt nog een rol in Sara’s story.
Op vrijwel iedere track klinkt Engels naast Oostfries. Manfred groeide op met dat dialect in Norden. Verheerlijking van het Platduits staat hem echter tegen. “Jonge mensen spreken het niet omdat de verkrampte inspanningen de taal te redden, hen tegenstaat. Omdat moraliserende taalridders steeds met de vinger wijzen.” Zijn opvattingen tegen die overtrokken dialectofilie laat hij in Untouchable Low German duidelijk blijken.
Het lied Als ik wegging, van Klaus Groth, sluit de cd af met een deur die duidelijk dichtslaat.
Frisia Orientalis is een unieke combinatie van bijzondere muziek en heel veel informatie. “Ja.” verklaart Manfred Bartmann: “In de wetenschap moet je publiceren. Maar dan wel iets waar je zelf plezier aan beleeft.”

CD:        Manfred Bartmann: Frisia Orientalis (Ôbaxé Music)

Internet: www.myspace.com/manfredbartmann
             www.obaxe-music.com

Als je het naar de zin hebt, gaat de tijd te snel. Dat is ook het geval met het 27ste Music Meeting festival in Nijmegen. Dag drie is inmiddels voorbij en daarmee ook de Music Meeting van 2011. Voldaan nog een drankje terwijl ik het laatste verslag typ. Na een drukke en zonnige zondag, is de maandag duidelijk een stuk rustiger. Wellicht hebben de vele gezinnen van zondag zich laten weerhouden door de weerberichten. Ten onrechte; het was wederom goed toeven op het festivalterrein. Voor de kinderen die er waren was het wel een stuk makkelijker om een plek te veroveren aan een van de activiteitentafels en ook het eten en drinken was een stuk makkelijker te bemachtigen dan zondag.

Activiteitentent op de minimeeting

Niet alleen de sfeer was ook deze afsluitende dag prima, ook bleken de concerten voor de tweede dag op rij van hoge kwaliteit. In de grote Apollotent werd afgetrapt door het project Desert slide. Onder de bezielende leiding van Vishwa Mohan Bhatt gaven de zigeuners uit de Thar-woestijn een puike show. Vishwa Mohan Bhatt weet het publiek te verbazen met fraaie muziek op zijn zelf ontwikkelde Mohan veena, een kruising tussen een Amerikaanse slide-gitaar en een sitar. De krachtige vocalen van Anwar Khan Manghaniyar en de degelijke percussie zorgden voor een toegankelijke mix van traditionele muziek en klassieke raga’s in een voor westerse oren uitermate geschikt jasje. Heerlijk om ook de derde dag weer met goede muziek te mogen beginnen.

Buitenpodium Mondo tijdens het Kasha Nasha concert

Na afloop eerst de recht toe rechtaan Balkan beats van Kasha nasha gaan luisteren op het buitenpodium, heerlijk om even lekker zorgeloos op mee te deinen. Toch prefereer ik de rauwheid  en bevlogenheid van het tweede optreden op dit podium van The Ex met de Ethiopische saxofoonlegende Getatchew Mekuria. Met veel plezier wisten deze Nederlandse band en Ethiopische grootheid het publiek te vermaken met lekker rockende roots-rock, heerlijke festivalmuziek en een lekker tegenwicht voor de meer serieuze muziek in de grote tent.

Daar vond overigens voor het optreden van The Ex en Mekuria een hoogtepunt van het festival plaats. De Franse Klezmer klarinetist Yom en de Chinese mondharpspeler Wang Li verbazen met een bezielde mix van Klezmer en de kunst van de Chinese mondharp. Het grenst aan het onvoorstelbare wat Wang Li uit zijn instrument weet te krijgen en met gemak een uur lang de aandacht weet vast te houden. Van subtiele ritmes tot pompende beats, van zachte kabbelende geluiden tot bijna psychedelische klanken. En dat allemaal in combinatie met het virtuoze spel van Yom, die dan wel bekend mag staan als een zelfgekroonde Klezmerkoning, maar tijdens dit concert laat horen tot ver buiten deze stijl te kunnen vlammen. Voor mij staat dit concert precies voor datgene wat ik als een echte Music Meeting beschouw, twee topmuzikanten uit geheel andere culturen die samen een ongehoord mooi stuk muziek weten te creëren.

Op de mini meeting gemaakte tekeningen

Een beetje moe van de indrukken beweeg ik wat tussen de interviews in de Mezzo, de twee buitenpodia en het eetgedeelte. Ik kijk nog een keer vol twijfel of ik toch maar dat mooie colbertje zal kopen, maar besluit om geen gemopper thuis te riskeren en zorg dat ik op tijd in de grote tent ben voor de Amerikaanse jazzvioliste Regina Carter en haar ‘Reverse thread’ project. Ze laat zich begeleiden op kora, accordeon, contrabas en drums en speelt een soort westerse jazz versie van Afrikaanse liederen, geschreven door grootheden als Habib Koité en Boubacar Traoré.  Uitermate kundig gespeelde muziek, maar iets te glad naar mijn smaak. Wat overigens niet wegneemt dat Carter een technisch ijzersterke violiste is en dat de muzikanten die ze om zich heen heeft verzameld kwaliteit afleveren. Ik blijf ook bij het slotconcert een beetje met hetzelfde gevoel zitten. Heerlijke muziek van Thione Seck, goede zanger, prima band en ik kan er ook nog van genieten. Maar toch, wellicht moe van alle indrukken van drie dagen mooie muziek, begin ik ook een beetje naar rust om me heen te verlangen. Nog voordat de laatste toon is gespeeld aanvaard ik de reis terug naar huis.

Niet elk jong (bouwkundig) talent wil aandacht van de muziekpers

Onderweg mijmer ik nog even over deze 27^ste editie van de Music Meeting en kom tot de conclusie dat de kwaliteit, op de zaterdagavond na, van zeer hoog niveau was. Uitstekende optredens van Dobet Gnahoré, Joseph Awadros Quartet, Getatchew & The Ex en van Desert slide gezien. Genoten van mijn persoonlijke festivalhoogtepunten Biondini, Godard & Niggli, Het Koreaanse ensemble Noreum Machi en het prachtige Frans-Chinese project van Wang Li en Yom en voor het zoveelste jaar me laten onderdompelen in de typische, ontspannen Music Meetingsfeer. Ik moet er toch niet aan denken dat dit festival ten onder gaat door de cultuurangst van het huidige kabinet. Een festival dat zoveel te bieden heeft als de Music Meeting mag toch op zijn minst op gedoogsteun rekenen van welke partij of commissie dan ook. Ik maak me inmiddels op voor een kleine ruzie met mijn schoonouders die het onzalige idee hebben opgepakt om hun 40-jarige bruiloft volgend jaar in het pinksterweekend te vieren. Als het aan mij ligt vieren we dat het hele weekend op de Music Meetingcamping en mocht de rest van de familie daar geen zin in hebben dan zou ik de organisatie willen verzoeken om het festival een weekendje te verzetten zodat ik er ook volgend jaar weer gewoon bij kan zijn.

samen genieten van de muziek

Waar de regen op de eerste dag van de 27^ste Music Meeting ervoor zorgde dat het park maar matig gevuld werd, zo zorgde de zon voor een geweldige tweede dag. Net als voorgaande jaren zochten jong en oud het festivalterrein op om te genieten van de muziek, film, interviews, de vele kinderactiviteiten en het lekkere eten en drinken. Het leek wel alsof het mooie weer ook invloed had op de muziek, deze was vandaag van hoogstaande kwaliteit.

Na de brunchconcerten in de Hortus Arcadië was het openingsconcert voor het Italiaans, Frans, Zwitserse trio Biondini, Godard en Niggli. Deze drie heren gaven een verbluffend goede show met vlammende jazz-roots-rock, waarin elementen uit de drie culturen van de muzikanten ruim terug kwamen. Drummer en percussionist Lucas Niggli gooide zijn hele ziel en zaligheid in de muziek en zorgde voor waanzinnige ritmepatronen, opzwepende beats en rondvliegende trommelstokken. Indrukwekkend was hoe tubaspeler en basgitarist Michel Godard met zijn instrumenten een stevig fundament neerzette waarop zijn twee medemuzikanten hun capriolen  konden uithalen. Accordeonist Luciano Biondini bracht het publiek in vervoering met zowel subtiel spel als razende melodieën die het publiek bij vlagen bijna in extase brachten.

Drummer Lucas Niggli

Terwijl de laatste tonen uit de grote tent wegstierven gaf de buurtharmonie Tarcisius een concert samen met de Gangbé brassband op het buitenpodium. De harmonie koos voor een populistisch repertoire waarin de zonnige klanken van oa Copacabana door het publiek werden getrakteerd op een dansje  en meezingen. De Gangbé Brass Band speelde dezelfde, lekker in het gehoor liggende muziek als tijdens hun eerdere optredens op het festival. Op het kleinste, intropodium werd inmiddels, net als gedurende de rest van het festival, een optreden gegeven door een van de workshopbands. Ook dat is de kracht van dit festival, plaatselijke muzikanten ontmoeten de wereldtoppers en komen samen tot fraaie nieuwe projecten.

Kim Ju Hong van het Koreaanse gezelschap Noreum Machi

Het tweede concert in de grote tent was van het Koreaanse gezelschap Noreum Machi. Dacht ik even met het openingsconcert het hoogtepunt van de dag al gehad te hebben, de Koreanen strafte mijn naïviteit af met een overdonderende show. Onder bezielende leiding van zanger en percussionist Kim Ju Hong werd de traditionele muziek van het platteland genaamd p’ungmul nori prachtig in beeld gebracht. De muzikanten haalden vol overgave en met duidelijk plezier acrobatische toeren uit op de percussie-instrumenten, betoverden in het eerste deel met sierlijke dans en kregen met bijna hypnotisch spel het publiek juichend op de banken. De kans om Koreaanse muziek te zien en horen komt niet vaak voor in Nederland, als de muziek dan ook nog van zo een hoogstaande kwaliteit is verlang ik zowaar naar een stedentrip naar Seoel.

poseren en dan Seoel promoten buiten de tent

Hoewel, dat kan ook komen door de uitgekiende reclamecampagne die de muzikanten na het optreden opzetten. Ze mochten gefotografeerd worden, maar zodra je een camera te voorschijn haalde kreeg je wel een boekje over Seoel in je handen gedrukt. Vreemd genoeg reageerde mijn vrouw niet bepaald enthousiast toen ik voorstelde om in plaats van in Parijs onze trouwdag in Seoel te gaan vieren.

Na twee spektakelstukken bood het Joseph Tawadros Quartet een uur aangename en intens gespeelde muziek. Virtuoos Tawadros is een meesterlijke udspeler en bijgestaan door topgitarist John Abercrombie, bassist Drew Gress en percussionist James Tawadros wist hij een aardige set neer te zetten. Het duurde even voordat het de muzikanten lukten hun spel goed op elkaar af te stemmen. Toen dat eenmaal was gelukt werd er nog een minuut of veertig prima gemusiceerd en was het heerlijk om na twee overdonderende concerten even te kunnen bijkomen bij wat meer subtiele klanken.

Tussen de optredens door bijkomen en genieten op het festivalveld.

Overigens was dat bijkomen maar van korte duur, buiten bouwde de Surinaams/Nederlandse formatie  Combinatie XVI een waar dansfeest zoals alleen Surinamers dat kunnen. Het podium stond vol met muzikanten en zangers en die wisten moeiteloos het publiek mee te laten bewegen. Zo werden de liefhebbers goed opgewarmd voor de traditionele Afro-Latin night. Ook hier kwaliteitsmuziek met als eerste de Super Rail Band met Mandingomuziek uit Mali. De broeierige gitaarstukken werden voorzien van lekkere percussie en fijne zang. Langzaam liep de temperatuur wat op in de grote tent, waar het publiek voorzichtig meedeinde op de voortkabbelende warme klanken. Ondanks dat er nog een topact kwam koos ik, vol met indrukken, voor een tocht huiswaarts en liet ik het Cubaanse Interactivo voor de diehards. Voldaan rolde ik mijn bed in, wat een topdag op de Music Meeting. Mooi weer, goede sfeer en het ene na het andere topoptreden. En dan hebben we de maandag nog te gaan…

Zaterdag 11 juni was de aftrap van de 27^ste Music Meeting in het prachtige park Brakkenstein in Nijmegen. Was het festival de afgelopen jaren zonovergoten, de start van deze editie begon met hoosbuien, donder en bliksem. Toch kon dit het publiek er niet van weerhouden om de grote tent goed te vullen voor het openingsconcert van zangeres Dobet Gnahoré en haar band. Met een uitgekiende show van rock, roots, funk en dans wist Gnahoré met speels gemak het publiek voor zich te winnen. Haar krachtige stem dringt tot diep in je lijf binnen en haar expressieve dans is een uitstekende mengeling van traditie en moderne bewegingen die naadloos passen bij de muziek. Niet alleen Gnahoré schitterde op het podium. Gitarist, tevens echtgenoot, Colin Laroche de Féline verbluft met sprankelend spel en drummer Boris Tchango laat de zaal regelmatig op en neer bewegen met zowel afrobeat als ska, rock, dance en aanverwante stijlen. Swingend is het gastoptreden van de Gangbé Brass Band en na een dampende afsluiting kan geconcludeerd worden dat de Music Meeting met dit openingsconcert de regen heeft doen vergeten en het festival ijzersterk opent.

Op het moment dat het openingconcert is afgelopen en de presentator zegt dat het toch echt droog is reageren de weergoden hierop door het water met bakken uit de hemel te laten komen. Zodra deze zondvloed echt voorbij is, kan ik nog een glimp opvangen van het Project Roemenen. Ze spelen hun eerlijke straatmuziekspel voor een nagenoeg leeg en drassig veldje. Zelfs als de presentator zegt dat de mensen echt dichterbij mogen komen blijft het onverdiend rustig voor het kleine intropodium. De grote tent is voor het concert van de gitarist Lionel Loueke uit Benin een stuk beter gevuld. Samen met drie Nederlandse jazzmuzikanten weet Loueke me geen moment te boeien. Deze gekunstelde muziek, die ook nog eens nadrukkelijk van papier wordt gespeeld, is bijna slaapverwekkend en de timide uitstraling van de muzikanten maken het optreden er niet interessanter op. Het lukt Loueke niet om te overtuigen, zijn fenomenale gitaarspel valt weg in de matige composities en het niet altijd goed op elkaar afgestemde samenspel. Na Loueke doet gitarist Gary Lucas nog zijn best en weet hij ook echt wel te boeien met zijn uitstekende gitaarspel, maar ik ben duidelijk geen liefhebber van de Chinese soft jazz-pop die het grootste deel van het concert beslaat. Eigenlijk duurt het tot na elven voor ik weer echt gepakt wordt door de muziek.  Na een lekkere warming-up door La fanfare du Belgistan, is het de beurt aan de gelegenheidsformatie Hazmat Modine met de Gangbé Brass Band.

Foto: Hazmat Modine

De muzikanten uit Benin starten het optreden met een aardige, maar wat tamme set. Ze worden in enthousiasme en creativiteit overtroffen door de Amerikanen van Hazmat Modine die blues, country en folk voorzien van een aanstekelijk brass sound. Fijn dat deze zaterdag, die zo indrukwekkend begon toch ook nog sprankelend eindigt.

Orkestar Braka Kadrievi, Tilburg 2011 © New Folk Sounds

Het International Gipsy Festival 2011 in Tilburg was een zonovergoten jubileumfeestje. Al 15 jaar weet de organisatie dit tot een van de sympathiekste festivals van het land te maken. Het hele weekend was het pret in de Interpolistuin en wij kwamen op zondag meegenieten van het prachtige programma: Orkestar Braka Kadrievi, Koninklijk Zigeunerorkest Roma Mirando, NO Blues feat. Vasile Nedea, Kálmán Balogh & the Gipsy Cimbalom Band, The Original Nadara Gipsy Wedding Band, Fatima Spar and the Freedom Fries, Maurice Leenaars & Flamencos de Malaga en de Balkan Brass Battle (Fanfare Ciocarlia en Marko & Boban Markovic Orkestar). Felicitaties aan het International Gipsy Festival met dit geslaagde feestje! Tot volgend jaar!

De onvolprezen radio-uitzending New Folk Sounds on Air bij de Concertzender (de muzikale omlijsting van elk nieuw magazine, altijd terug te luisteren via de website van de Concertzender) hadden we natuurlijk al.

En nu is New Folk Sounds het hippe Spotify aan het ontdekken. Wat is er te vinden?

• Natuurlijk een selectie van de suggesties voor de Folkcanon der Lage Landen
• Een selectie van albums uit de langlopende serie Meesterwerk
• En New Folk Sounds tipt, een selectie van de tipcd’s

En wat is nou toch dat Spotify? Kijk eens op wikipedia

Video ingesloten

Ici maintenant la pouf!
(Home records)

Wie Ici Maintenant la pouf hoort, de tweede cd van het Brussels/Waalse kwintet, kan zich moeilijk voorstellen dat er deze zomer ook maar één festival is dat ze niet op haar programma wil hebben. Met een aanstekelijke mix van West-Europese folk, jazz, Balkan, circusmuziek, ska en nog veel meer, passen ze moeiteloos in de meest uiteenlopende line-ups. Maar denk niet dat de groep louter feestmuziek maakt. Want naast de ritmesectie en de opzwepende accordeon van Julien de Borman, weten de violist en saxofonist melodieën neer te leggen vol weemoed en melancholie. Net als je na een aantal uptempo nummers toe bent aan iets nieuws, trekt de groep met evenveel gemak een andere sfeer binnen, zoals met een gedragen nummer als Ajde Jano. Mocht wereldmuziek tegelijkertijd traditie en hedendaags betekenen, of dorps en kosmopolitisch, dan is Turdus Philomelos het schoolvoorbeeld.
http://www.homerecords.be/francais/turdus/ici_maintenant.php