Wieringa Wikt en Weegt: wraakengelen

Lekker plaatje uit de Balkanwereld opgezet. Maar ik lees over de huidige spanningen op de Balkan waar deze heerlijke muziek vandaan komt,  wat zo maar naar een nieuw conflict naar een Balkanoorlog kan leiden. Een  Servische president die via corruptie foute types een treinstationdak liet repareren dat later instortte, wat doden opleverde. Een startsein voor elke dag demonstraties om de president af te zetten.

Ook de Bosnisch-Servische leider Dodik wil z’n mini-gebiedje afscheiden van Bosnië-Herzegovina tot het mini-staatje ‘Republiek Srpska’. Ook de heibel tussen de niet erkende staat Kosovo door Servië  blijft oorlogsspanningen  opleveren. Maar zijn die conflicten nieuw? Nee zeker niet, lees ik in het boek Wraakengelen van schrijver Borislav Çiçovaçki. De ondertitel 1500  jaar oorlog op de Balkan zegt veel. Het boek pakt je alsof je over het Joegoslavië tribunaal leest, maar de beklaagden zijn hier de hoofdrolspelers en hoofdfiguren uit de afgelopen tien eeuwen oorlogvoering. Allen komen voorbij en doen hun verhaal tot aan de ‘slager van Srebrenica’ Ratco Mladiç aan toe.

Dit boek laat duidelijk de vele oorlogen in hun context zien op de Balkan. Het is een politieke roman, gemaakt op basis van de ware feiten in die 1500 jaar, waarbij vaak een conflict z’n oorsprong heeft in een vorig conflict op de Balkan. Het belangrijkste conflict uit het verleden was wel de slag op het Mierelveld  in 1389 en het verlies van de Serven. Het is een soort ‘moeder’ van alle Balkanoorlogen. Zelfs in de laatste Balkanoorlog, bij het uiteenvallen van Joegoslavië, werd er nog gerefereerd aan  die oorlog, want de Serven beschouwen dat gebied als hun geboortegrond in Kosovo.

Borislav zélf is hoboïst en zélfs de vertaler Roel Schuyt is violist en toevallig ook de 1e dirigent van mijn Balkankoor Papucska uit m’n verleden. Dus veel muziek, maar niet in het boek. Het boek is  vragenderwijs opgesteld door een dader, een rechter, een aanklager en een verdediger, zodat elke oorlogssituatie van verschillende kanten wordt belicht. De meeste emotie komt natuurlijk van de dader en de zakelijke toon past natuurlijk de rechter. Veel oorlogen ontstonden uit wraak die voortkwam de vorige oorlog. Elk hoofdstuk komt een nieuwe opvolgende oorlog uit de Balkangeschiedenis aan bod, met weer nieuwe hoofdrolspelers aan het woord die antwoorden op vragen van de aanklager, de verdediger en tenslotte de rechter. Een niet alledaagse manier om een boek te schrijven.

Je zou zegen dat tien eeuwen oorlog wel een behoorlijk dik boek zouden opleveren, maar door alleen de meest essentiële vragen op te werpen kan elke oorlog redelijk beknopt worden behandeld en belicht, en zo komen tien eeuwen oorlogsperioden in 263 bladzijden voorbij. Het geeft een mooi beeld van de geschiedenis van die streek en van het doen en laten van de belangrijkste spelers die het mochten zeggen in hun periode van bestuur. Het boek geeft ook een beeld van de verschillende culturen die op de Balkan leefden en hun onderliggende verstandverhouding tot elkaar, waarbij de geloofscultuur ook een belangrijk aspect is in het conflict.

Ook de religie heeft een sterke invloed door de eeuwen heen gehad. Ook de verhouding tot Rome en tot de Bogomielen, een Kathaars-achtige sekte stroming, komt aan bod. En ja, de huidige conflicten zijn nog te mager om deel twee van dit boek te beschrijven, maar ze zetten al het nieuws erover wel in een bredere context dankzij Borislav, die ook een literatuurprijs heeft gekregen voor zijn Balkanbeschrijving.

Voor de slachtoffers in al deze conflicten van nu en vroeger maakt het niet zoveel uit. Het persoonlijk drama en lijden maakt het niet minder zwaar. Maar het boek gaat over de politieke beslissing van elke leider en vaak ook over de verhouding tot naburige landen en hun leiders. Aan de andere kant levert het wel mooie liederen op zoals de Miroloi klaagzangen uit het Griekse Epirus, die vaak gaan over de helden van zo’n oorlog uit het verleden. Maar dan luister ik liever naar de Sevdah zoals nu en die gaan over de liefde in al haar facetten. Anno 2009 verscheen deze leuke CD met de titel Urban Sevdah.

Onbekende maar (voor mij dan) ook bekende liedjes horen we hier in een íets andere jas. Alles klinkt hier toch wel weer wat moderner zonder direct aan te sluiten bij house, dance of hip hop. Urban Sevdah bestaat uit zeven muzikante, waarbij de zang hoofdzakelijk wordt gebracht door Amela Muslija, maar ook door Zelma en Lordan Muzalirija. Belangrijk zijn hier ook de accordeon van Adnan Zubiç en de klarinet van Mirza Frljak (die hier ook sax speelt). Het is allemaal lekker prettig  in het gehoor liggend en voor alle volksdansfanaten eindigt dit album met een wel heel  bekende versie van Makedonsko devojcé.

Maar ook een nummer als U stambolu na besforu is al door menig orkest gecoverd. En het nummer Karamfile cvjetce moje herken ik als More sokol pie uit het repertoire van m’n vroegere koor. In Mile maijko Saljime na vodu herken ik het stuk van die veel bekendere band Sevdah Mostar Reunion en Lijepli  su mostarki ducani heeft ook het repertoire van veel Balkan bandjes in Nederland bereikt. Het arrangement is hier verrassend anders. Van de elf nummers zijn vier nummers niet traditioneel, maar ze passen allemaal wel in de Sevdah traditie. Kortom een hele leuke cd voor de Balkan liefhebbers, deze Urban Sevdah, met soms wel verrassende arrangementen, maar die toch vooral nostalgie oproept.

Mijn laatste vakantie dit jaar was een busreis naar Istrië, Slovenië een gebied waar ik nog niet was geweest. Het beschouwt zichzelf niet als een Balkanland, maar was wel een onderdeel van het vroegere Joegoslavië. Er wonen daar relatief weinig Serven, vergelijkbaar met de andere voormalige gebieden of landen van Tito’s regime. Toch is het een uitstekende reis om de Balkangeschiedenis te herlezen.

En in Pula vond ik in een van de cd stalletjes muziek van de belangrijkste folkrockgroepen uit die streek van dit moment en afkomstig uit Pula. Gustafi is een negenmens formatie, met een aardige verzameling albums op hun naam. Hun laatste album heet Manestra, maar stamt ook alweer uit 2015. Na aanschaf liet ik het album aan onze  gids zien en die reageerde erg enthousiast op mijn aanschaf. Alles wat ik hoor thuis bij terugkeer is redelijk stevig en pittig, met hier en daar  een wat Rowwen Héze-achtige snelheid, maar dan wat vuiger. Sommige melodielijnen komen duidelijk uit de Balkan, maar zonder die kennis zou dit een leuke popplaat kunnen zijn, maar dan pop op z’n Sloveens. Tien nummers van rond drie minuten geeft een aardig beeld van wat de muziek van Slovenië behelst als erg moderne folkvariant.  

Boris Çiço’vaçki – Wraakengelen (Atlas Contact)
Urban Sevdah – idem (Ekipira Records  2009)
Gustafi – Manestra (Artistra Records 2015)

Scroll naar boven